Ο πρωτογενής τομέας βρίσκεται σε οριακή κατάσταση και τα στοιχεία αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος της πίεσης που δέχονται οι αγρότες. Το κόστος παραγωγής έχει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια, ενώ το αγροτικό εισόδημα δεν ακολούθησε αντίστοιχη πορεία. Το αποτέλεσμα είναι μια ολοένα και πιο ασφυκτική οικονομική πραγματικότητα, που απειλεί τη βιωσιμότητα χιλιάδων εκμεταλλεύσεων.
Αύξηση βασικών συντελεστών κόστους (μέσοι όροι)
| Κατηγορία κόστους | Μεταβολή 2021–2024 |
|---|---|
| Αγροτικό πετρέλαιο | +55% |
| Ηλεκτρική ενέργεια | +48% |
| Λιπάσματα | +70% |
| Ζωοτροφές | +45% |
| Φυτοφάρμακα | +30% |
| Μεταφορικά | +35% |
Η εκτόξευση του κόστους έχει ως αποτέλεσμα τη δραστική μείωση του καθαρού περιθωρίου κέρδους. Σε πολλές καλλιέργειες, το κόστος πλέον απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων, αφήνοντας ελάχιστο ή μηδενικό εισόδημα στον παραγωγό.
Παράδειγμα τυπικής φυτικής εκμετάλλευσης (ανά στρέμμα)
| Στοιχείο | 2021 | 2024 |
|---|---|---|
| Κόστος παραγωγής | 180 € | 300 € |
| Έσοδα παραγωγού | 240 € | 270 € |
| Καθαρό αποτέλεσμα | +60 € | –30 € |
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι μεγάλος αριθμός αγροτών καλλιεργεί πλέον με ζημία, ελπίζοντας είτε σε μελλοντική βελτίωση των τιμών είτε σε κρατική παρέμβαση.
Πίεση στο αγροτικό εισόδημα
| Δείκτης | Μεταβολή |
|---|---|
| Μέσο αγροτικό εισόδημα | –20% |
| Ρευστότητα εκμεταλλεύσεων | Σοβαρή μείωση |
| Δανειακές υποχρεώσεις | Αύξηση |
| Καθυστερήσεις πληρωμών | Συχνότερες |
Ιδιαίτερα έντονο είναι το πρόβλημα στη ζωική παραγωγή, όπου το κόστος ζωοτροφών απορροφά έως και το 65% των συνολικών εξόδων. Πολλές μονάδες λειτουργούν πλέον στα όρια της βιωσιμότητας, ενώ δεν είναι λίγοι οι παραγωγοί που εγκαταλείπουν το επάγγελμα.
Κρίσιμα μεγέθη που εξηγούν τις κινητοποιήσεις
| Παράγοντας | Τι δείχνουν τα στοιχεία |
|---|---|
| Κόστος vs τιμές | Το κόστος αυξάνεται ταχύτερα |
| Επενδύσεις | Παγώνουν |
| Νέοι αγρότες | Μείωση εισόδου στο επάγγελμα |
| Αγροτική παραγωγή | Κίνδυνος συρρίκνωσης |
Οι αγροτικές κινητοποιήσεις δεν αποτελούν συγκυριακή αντίδραση, αλλά αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας συσσώρευσης πιέσεων. Τα νούμερα δείχνουν ότι χωρίς ουσιαστική μείωση του κόστους παραγωγής και σταθεροποίηση του εισοδήματος, ο πρωτογενής τομέας κινδυνεύει να εισέλθει σε φάση διαρθρωτικής υποχώρησης.