Λίγα κεφάλαια στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία είναι τόσο φορτισμένα όσο η κρίση χρέους της Ελλάδας, και στο επίκεντρό της βρίσκεται το ΠΑΣΟΚ, το κόμμα που οδήγησε τη χώρα στη δημοσιονομική άβυσσο μέσω ενός τοξικού μείγματος λαϊκίστικων πολιτικών, στατιστικών χειραγωγήσεων και αποτυχημένων μεταρρυθμίσεων. Αυτό που ξεκίνησε ως φιλόδοξες κοινωνικές δαπάνες τη δεκαετία του 1980 εξελίχθηκε σε μη βιώσιμο δανεισμό έως τη δεκαετία του 2000, με αποκορύφωμα το μνημόνιο του 2010 που στιγμάτισε γενιές. Αυτή η δημοσιογραφική ανάλυση αποκαλύπτει πώς η οικονομική διαχείριση του ΠΑΣΟΚ—όχι μόνο κατά τη διάρκεια της κρίσης αλλά επί δεκαετίες—επιδείνωσε τις ανισότητες, έπνιξε την ανάπτυξη και άφησε την Ελλάδα ευάλωτη σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς. Το 2025, με την οικονομία να ανακάμπτει ακόμα, η επανεξέταση αυτών των αποτυχιών είναι απαραίτητη για να αποφευχθεί η επανάληψή τους.
Τα οικονομικά προβλήματα του ΠΑΣΟΚ ανάγονται στα ιδρυτικά του χρόνια υπό τον Ανδρέα Παπανδρέου, του οποίου το σύνθημα «αλλαγή» το 1981 εισήγαγε εκτεταμένα προγράμματα πρόνοιας. Αν και αυτές οι πρωτοβουλίες μείωσαν αρχικά τη φτώχεια—μειώνοντας τον συντελεστή Gini από 0,42 το 1980 σε 0,35 έως το 1990—χρηματοδοτήθηκαν με αχαλίνωτο δανεισμό αντί για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Το δημόσιο χρέος εκτοξεύτηκε από 28% του ΑΕΠ το 1980 σε 110% έως το 1993, τροφοδοτούμενο από ελλειμματικές δαπάνες που κατά μέσο όρο έφταναν το 10% του ΑΕΠ ετησίως κατά την πρώτη θητεία του ΠΑΣΟΚ. Οι επικριτές ονόμασαν αυτή την πρακτική «ΠΑΣΟΚ-νομία»: ένα μείγμα υπερβολικού κεϋνσιανισμού και πελατειακών παροχών που έδινε προτεραιότητα στα βραχυπρόθεσμα κέρδη έναντι της μακροπρόθεσμης σταθερότητας.
Η δεκαετία του 2000 υπό τον Κώστα Σημίτη είδε έναν επιφανειακό εκσυγχρονισμό για την είσοδο στην ευρωζώνη, αλλά τα υποκείμενα προβλήματα παρέμειναν. Οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ έκρυψαν τα ελλείμματα μέσω δημιουργικής λογιστικής, συμπεριλαμβανομένων συναλλαγών εκτός ισολογισμού με τράπεζες όπως η Goldman Sachs, που απέκρυψαν δισεκατομμύρια χρέους. Όταν ο Γιώργος Παπανδρέου ανέλαβε το 2009, το πραγματικό έλλειμμα αποκαλύφθηκε ότι ήταν 15,4% του ΑΕΠ—πολύ πάνω από το δηλωθέν 6,7%—πυροδοτώντας την κρίση. Η απάντηση του ΠΑΣΟΚ; Αποδοχή της λιτότητας που επέβαλε η τρόικα, η οποία μείωσε τους μισθούς κατά 25% και τις συντάξεις έως και 40%, ενώ η ανεργία εκτοξεύτηκε στο 27% έως το 2013. Ωστόσο, οι κομματικές ελίτ γλίτωσαν σε μεγάλο βαθμό τον έλεγχο, με σκάνδαλα όπως η Λίστα Λαγκάρντ να αποκαλύπτουν φοροδιαφυγή δισεκατομμυρίων από πλούσιους συμμάχους του ΠΑΣΟΚ.
Ένας πίνακας με βασικούς οικονομικούς δείκτες υπό το ΠΑΣΟΚ υπογραμμίζει την επιδείνωση:
| Δείκτης | Προ-ΠΑΣΟΚ (1980) | Ακμή ΠΑΣΟΚ (2004) | Έναρξη Κρίσης (2010) | Μετά την Κρίση (2015) |
|---|---|---|---|---|
| Χρέος/ΑΕΠ | 28% | 98% | 148% | 177% |
| Έλλειμμα/ΑΕΠ | 2,9% | 7,5% | 15,4% | 7,2% |
| Ανεργία | 5,5% | 10,5% | 12,5% | 24,9% |
| Μισθοί (μέση ετήσια μεταβολή) | +2% | +1,5% | -10% | -4% |
Η κληρονομιά του ΠΑΣΟΚ στην οικονομία δεν είναι μόνο αριθμοί, αλλά και χαμένες ευκαιρίες. Οι υπερβολικές δαπάνες και η κακοδιαχείριση οδήγησαν σε μια χαμένη δεκαετία, με την Ελλάδα να χάνει το 25% του ΑΕΠ της μεταξύ 2008 και 2015. Οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνθηκαν, καθώς οι περικοπές έπληξαν δυσανάλογα τους χαμηλόμισθους, ενώ οι ελίτ προστατεύονταν. Ακόμα και σήμερα, το 2025, η ανάκαμψη παραμένει εύθραυστη, με το ΠΑΣΟΚ να δυσκολεύεται να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων. Η ιστορία του αποτελεί μια υπενθύμιση ότι η λαϊκίστικη ρητορική και η κακοδιαχείριση μπορούν να οδηγήσουν σε καταστροφικές συνέπειες, αφήνοντας μια χώρα να πληρώνει το τίμημα για δεκαετίες.