Η πρόταση της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι για αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας στη ζώνη Σένγκεν, μετά τη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα, δεν έχει νομικό έρεισμα στο ευρωπαϊκό δίκαιο, καθώς δεν προβλέπεται μηχανισμός αποκλεισμού κράτους-μέλους από τον χώρο ελεύθερης κυκλοφορίας.
Η πρόταση, με την οποία συμφώνησε και η υπουργός Εσωτερικών της Φινλανδίας, διατυπώθηκε στον απόηχο της μαζικής εισόδου μεταναστών στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα μέσω του Μαρόκου. Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς στο ευρωπαϊκό δίκαιο, η Συνθήκη Σένγκεν δεν επιτρέπει σε ένα κράτος-μέλος να αποκλείσει μονομερώς κάποιο άλλο από τη συμμετοχή του.
“Το σύστημα Σένγκεν δεν περιλαμβάνει τέτοια πρόβλεψη. Ένα κράτος δεν μπορεί μονομερώς να αποκλείσει ένα άλλο κράτος-μέλος”, εξηγεί η καθηγήτρια Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Lyon 3, Marie-Laure Basilien-Gainche.
Τι προβλέπει ο Κώδικας Σένγκεν
Αντί για αποκλεισμό, ο Κώδικας Σένγκεν δίνει τη δυνατότητα στα κράτη-μέλη να επαναφέρουν προσωρινούς συνοριακούς ελέγχους σε εξαιρετικές περιστάσεις, όταν υπάρχει σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια.
Στις περιπτώσεις αυτές περιλαμβάνονται η τρομοκρατία, το οργανωμένο έγκλημα, έκτακτες υγειονομικές κρίσεις, αλλά και αιφνίδιες μαζικές μετακινήσεις υπηκόων τρίτων χωρών που ενδέχεται να επηρεάσουν τη λειτουργία του χώρου Σένγκεν.
Στο πλαίσιο αυτό, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε από τον υπουργό Εσωτερικών να ενισχύσει τους ελέγχους στα σύνορα με την Ισπανία. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν νομικοί, η Ιταλία και η Φινλανδία δεν διαθέτουν κοινά χερσαία σύνορα με την Ισπανία, γεγονός που περιορίζει και την πρακτική διάσταση των σχετικών δηλώσεων.
Η στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε “απαράδεκτες” τις εικόνες από τη Θέουτα, ωστόσο οι Βρυξέλλες απέρριψαν κατηγορηματικά την ιδέα αναστολής της συμμετοχής της Ισπανίας στη Σένγκεν.
Ευρωπαίος αξιωματούχος δήλωσε στο AFP ότι, παρότι η Επιτροπή κατανοεί τις ανησυχίες ορισμένων κυβερνήσεων, προτεραιότητα αποτελεί η προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι η αμφισβήτηση της συμμετοχής ενός κράτους-μέλους στον χώρο Σένγκεν.
Παράλληλα, η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι η κρίση αφορά ειδικά τον ισπανικό θύλακα της Θέουτα και ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις μαζικής μετακίνησης των μεταναστών προς την υπόλοιπη ευρωπαϊκή επικράτεια, γεγονός που δεν δικαιολογεί μέτρα όπως ο αποκλεισμός της Ισπανίας από τη ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας.