Κατά την παρέμβασή της σε εκδήλωση στον Δήμο Ζωγράφου προς τιμή της Ημέρας των Γυναικών, η βουλεύτρια Νότιου Τομέα Αθηνών Θεανώ Φωτίου επεσήμανε, μεταξύ άλλων, τα εξής: Παρά τις νίκες κινημάτων που βελτίωσαν τη θέση των γυναικών κατά τον 20ο αιώνα, τα τελευταία 10-20 χρόνια υπάρχει σαφέστατη επιδείνωση της θέσης τους, καταρχάς σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και πολύ περισσότερο στην Ελλάδα από το 2019 και μετά, δηλαδή επί διακυβέρνησης ΝΔ.
Η επιδείνωση αυτή οφείλεται κυρίως σε 3 παράγοντες. Ο συνδυασμός δύο παραγόντων, της δημογραφικής γήρανσης και της συρρίκνωσης του κοινωνικού κράτους φροντίδας, πλήττει κυρίως τις γυναίκες διότι είναι αυτές που αναλαμβάνουν τη φροντίδα παιδιών, ηλικιωμένων, ασθενών και αναπήρων. Και το κάνουν αυτό, αφενός χωρίς να πληρώνονται και αφετέρου υπονομεύοντας τις επαγγελματικές τους προοπτικές. Ο τρίτος παράγοντας είναι η γενικευμένη άνοδος της ακροδεξιάς. Στον πυρήνα της ακροδεξιάς βρίσκονται ιδεολογίες του μίσους και της βίας, μεταξύ των οποίων και ο μισογυνισμός. Κάτω από την πίεσή της ακροδεξιάς, η ΝΔ αρνείται και να αλλάξει τον απαράδεκτο νόμο για τη συνεπιμέλεια, αλλά και να κατοχυρώσει νομικά τον όρο “γυναικτοκτονία”.
Στην Ελλάδα η θέση των γυναικών επιδεινώθηκε από το 2019 διότι η ΝΔ ακολουθεί επιθετικά την αντίστροφη αναδιανομή του πλούτου προς τους οικονομικά ισχυρούς η οποία πλήττει πρωτίστως τα πιο ευάλωτα κοινωνικά στρώματα, άρα και τις γυναίκες, και αφετέρου διότι επί ΝΔ οπισθοδρομήσαμε στο διαχρονικό στη χώρα μας μοντέλο πρόνοιας και φροντίδας, το οικογενειοκεντρικό, που επίσης επιβαρύνει τις γυναίκες διότι είναι αυτές που επωμίζονται και μάλιστα αμισθί την οικιακή φροντίδα όλων. Επί ΣΥΡΙΖΑ προσπαθήσαμε σκληρά να αλλάξουμε αυτό το μοντέλο προς ένα κοινωνικό-κοινοτικό μοντέλο με εκπληκτικά αποτελέσματα αναφορικά με τη μείωση της φτώχειας. Δυστυχώς η ΝΔ ανέτρεψε την πολιτική μας, επιδεινώνοντας έτσι τη θέση των γυναικών.
Παρά την επιδείνωση της θέσης τους, οι γυναίκες σε επιστημονικές έρευνες δηλώνουν κατά πλειοψηφία ικανοποιημένες με τον καταμερισμό εργασίας μέσα στο νοικοκυριό. Πολλές ερμηνείες δίνονται γι αυτό το παράδοξο. Μία όψη είναι οι μειωμένες προσδοκίες που κυριαρχούν στην ελληνική κοινωνία. Να τονίσω όμως ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος για μειωμένες προσδοκίες. Απεναντίας η ισότητα των γυναικών είναι αδιαπραγμάτευτο κοινωνικό δικαίωμα και υποχρέωση κάθε δημοκρατικής πολιτείας.
Για αυτό τη Μέρα των Γυναικών εμείς τιμάμε τους αγώνες τους στη χώρα μας και διεθνώς, και καλούμε σε νέους αδιαπραγμάτευτους αγώνες σε 3 άξονες:
[Α] Δικαιότερη διανομή και αναδιανομή του παραγώμενου πλούτου. Δραστική μείωση της φτώχειας.
[Β] Ενίσχυση του κοινωνικού κράτους σε όλα του τα πεδία, δλδ Υγεία, Παιδεία, Πρόνοια, Στέγαση.
[Γ] Αντιμετώπιση Δημογραφικής Γήρανσης με στόχο την ενεργό γήρανση, την ενίσχυση της γονεϊκότητας με επαρκή στήριξη νέων ζευγαριών, και την ενίσχυση ενός θετικού μεταναστευτικού ισοζυγίου.
Εμπρός λοιπόν για τους αγώνες της εποχής μας.
Ακολουθεί ολόκληρη η παρέμβαση της Θεανώς Φωτίου:
Καλησπέρα. Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση.
Ενώ ο πόλεμος διευρύνεται στην αυλή μας με μεγάλα θύματα ξανά τις γυναίκες, τις τιμούμε σήμερα εδώ με τις συζήτησή μας, με την καρδιά μας που είναι κοντά τους.
Ο τίτλος της σημερινής μας εκδήλωσης παραπέμπει στα εργασιακά δικαιώματα των γυναικών, στις μισθολογικές ανισότητες, στην απουσία γυναικών από διευθυντικές θέσεις, στα προβλήματα της μητρότητας και της περιόδου, στην παρενόχληση στους χώρους δουλειάς, στα λεγόμενα ανδρικά και γυναικεία επαγγέλματα, καθώς και στην εργασία εξ’ αποστάσεως που εγκλωβίζει τη γυναίκα μέσα στο σπίτι.
Ξεχνάμε όμως τους πολλαπλούς ρόλους που καλείται να παίξει καθημερινά η γυναίκα και που εκτελούνται με μη αμειβόμενη εργασία. Ξεχνάμε τη φτώχεια και την ανεργία που πλήττει κυρίως τις γυναίκες. Ξεχνάμε ότι οι γυναίκες φέρουν το μεγαλύτερο βάρος της ανατροφής των παιδιών τους. Γι’αυτά τα θέματα θέλω να μιλήσω σήμερα. Όπως και για τα πολλαπλά πρόσωπα της εργαζόμενης γυναίκας, της προσφύγισσας και μετανάστριας, της γυναίκας Ρομά, της ανάπηρης.
Παρά τις νίκες των φεμινιστικών και άλλων κινημάτων που βελτίωσαν τη θέση των γυναικών κατά τον 20ο αιώνα, τα τελευταία 10-20 χρόνια, στον Δυτικό Κόσμο, υπάρχει σαφέστατη οπισθοδρόμηση και επιδείνωση της θέσης τους, καταρχάς σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και πολύ περισσότερο στην Ελλάδα από το 2019 και μετά, δηλαδή επί διακυβέρνησης ΝΔ. Η επιδείνωση αυτή, που επηρεάζει αποφασιστικά τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία και την εργασία, οφείλεται κυρίως σε 3 παράγοντες.
Ο συνδυασμός δύο παραγόντων, της δημογραφικής γήρανσης και της συρρίκνωσης του κοινωνικού κράτους φροντίδας, πλήττει κυρίως τις γυναίκες διότι είναι αυτές που αναλαμβάνουν τη φροντίδα παιδιών, ηλικιωμένων, ασθενών και αναπήρων. Και το κάνουν αυτό, αφενός χωρίς να πληρώνονται και αφετέρου υπονομεύοντας τις επαγγελματικές τους προοπτικές.
Η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους ξεκίνησε ήδη από τις δεκαετίες του 80 και 90, και με τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 επιδεινώθηκε. Ο 21ος αιώνας με τις πολυκρίσεις που ξεσπούν διαρκώς και με την πολιτική επιλογή στην Ευρωπαϊκή Ένωση για αύξηση των δημόσιων δαπανών για εξοπλισμούς μειώνει κι άλλο τις κοινωνικές δαπάνες, κι επιδεινώνει τη θέση των γυναικών.
Ο τρίτος παράγοντας είναι η γενικευμένη άνοδος της ακροδεξιάς.
Στον πυρήνα της ακροδεξιάς βρίσκονται ιδεολογίες – και άρα κοινωνικές πρακτικές – του μίσους και της βίας, όπως ο φονικός εθνικισμός, ο ρατσισμός και η ξενοφοβία. Βρίσκεται όμως και ο μισογυνισμός παρόλο που οι ακροδεξιοί δεν το παραδέχονται. Θέματα όπως πχ η “επιστροφή στην παράδοση” ή η προκλητική υιοθέτηση και αναπαραγωγή σεξιστικού λόγου και προτύπων δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι η ακροδεξιά στην πραγματικότητα ταυτίζεται και με τον μισογυνισμό.
Κάτω από την πίεσή της, η ΝΔ αρνείται και να αλλάξει τον απαράδεκτο νόμο για τη συνεπιμέλεια, αλλά και να κατοχυρώσει νομικά τον όρο “γυναικτοκτονία”.
Στην Ελλάδα η θέση των γυναικών επιδεινώθηκε από το 2019 περισσότερο σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη αφενός διότι η ΝΔ ακολουθεί επιθετικά την αντίστροφη αναδιανομή του πλούτου προς τους οικονομικά ισχυρούς η οποία πλήττει πρωτίστως τα πιο ευάλωτα κοινωνικά στρώματα, άρα και τις γυναίκες, και αφετέρου διότι επί ΝΔ οπισθοδρομήσαμε στο διαχρονικό στη χώρα μας μοντέλο πρόνοιας και φροντίδας, το οικογενειοκεντρικό, που επίσης επιβαρύνει τις γυναίκες διότι είναι αυτές που επωμίζονται και μάλιστα αμισθί την οικιακή φροντίδα όλων. Η αντίστροφη αναδιανομή του πλούτου γίνεται, μεταξύ άλλων, και με τους αντεργατικούς νόμους της ΝΔ που σε συνδυασμό με τη διαδεδομένη αντίληψη ότι οι γυναίκες πρέπει να φροντίζουν την οικογένεια εντέλει τις σκοτώνει κυριολεκτικά, όπως στην Βιολάντα.
Είναι ανάγκη να αλλάξει στη χώρα μας το μοντέλο κοινωνικής προστασίας από το οικογενειοκρατικό σε κοινωνικό-κοινοτικό. Πρόκειται για αλλαγή που δεν είναι εύκολη. Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ επιχείρησε να το αλλάξει. Κι εγώ, ως Αναπληρώτρια Υπουργός από το 2015 έως τις εκλογές του 2019, ανέλαβα αυτή την αλλαγή προς την κατεύθυνση του κοινωνικού –κοινοτικού μοντέλου. Αυτό γίνεται με αύξηση των δημόσιων δομών φροντίδας στην κοινότητα: βρεφονηπιακοί, ΚΑΠΗ ισχυρά και ΚΗΦΗ για ηλικιωμένους, όπως κι ενίσχυση του Βοήθεια στο Σπίτι. Γι’αυτό αυξήσαμε τον προνοιακό προϋπολογισμό πράγμα που επέτρεψε να αυξήσουμε επιδόματα όπως του Παιδιού και να δημιουργήσουμε νέα όπως το Στέγης και το ΚΕΑ, να ιδρύσουμε τα ψηφιακά Κέντρα Κοινότητας, να θεσπίσουμε σχολικά γεύματα και κάρτα αλληλεγγύης για τρόφιμα, και γενικότερα να μετατοπίσουμε το κέντρο βάρους του συστήματος από την ακραία φτώχεια στις ανάγκες της πλειοψηφίας. Κι επίσης να το προστατεύσουμε από την διαφθορά ιδρύοντας τον ΟΠΕΚΑ και κάνοντάς τον ψηφιακό.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά αν λάβουμε υπόψη ότι αντίθετα απ’ότι συνέβη την περίοδο 2010-2014 των 2 πρώτων μνημονίων, την περίοδο 2015-19 καταφέραμε να μειώσουμε τη φτώχεια και τις εισοδηματικές ανισότητες. Την πολιτική αυτή δυστυχώς η ΝΔ την αντέστρεψε. Η θέση των γυναικών επιδεινώθηκε επί ΝΔ διότι: (α) Παρά τη μείωση της ανεργίας, η φτώχεια και η παιδική φτώχεια αυξήθηκαν επί ΝΔ, πράγμα που επιβαρύνει τις γυναίκες καθώς είναι αυτές που διαχειρίζονται τα οικονομικά του σπιτιού κι επωμίζονται τη φροντίδα όσων έχουν ανάγκη. Πράγματι ο ΣΥΡΙΖΑ παρέλαβε τη φτώχεια στις γυναίκες το 2015 στο 21,2% και στα παιδιά στο 26,6%. Την ρίξαμε μέχρι το 2019 στις γυναίκες στο 17,8% και στα παιδιά στο 20,9%. Αντίθετα, μέχρι το 2023 η ΝΔ ανέβασε τη φτώχεια στις γυναίκες στο 20,2% και στα παιδιά στο 22,4%. Δηλαδή η ΝΔ αύξησε την φτώχεια στις γυναίκες κατά 13,5%. Επιπλέον η ΝΔ υπερτετραπλασίασε το χάσμα φτώχειας ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες, δηλαδή το πόσο μεγαλύτερη είναι η φτώχεια στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες. Ντρέπεται και η ντροπή με την πολιτική τους, διότι την ίδια περίοδο είχαν πρόσθετους ευρωπαϊκούς πόρους όπως το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. (β) Το μεγαλύτερο ποσοστό φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα καταγράφεται στις μονογονεϊκές οικογένειες. Το ποσοστό αυτό το 2023 ήταν 43,7%, υπερδιπλάσιο από το γενικό επίπεδο φτώχειας, σχεδόν οι μισές οικογένειες. Ωστόσο, επισημαίνω κάτι ακόμα πιο εφιαλτικό: ότι η συντριπτική πλειοψηφία των μονογονεϊκών οικογενειών (δλδ περίπου το 94%) είναι οικογένειες με μητέρες. Τα αμέσως μεγαλύτερα ποσοστά φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού είναι είναι επίσης για γυναίκες που ζουν μόνες τους: 42,1% για γυναίκες κάτω των 65 ετών και 38,4% για γυναίκες άνω των 65 ετών. Επανέρχομαι όμως στον τομέα της φροντίδας και τον τεράστιο ρόλο που παίζει όχι μόνο για την απελευθέρωση των γυναικών από το πατριαρχικό και οικογενειοκρατικό μοντέλο αλλά και στην οικονομία και εργασία των γυναικών αυτού του τομέα. Οι φεμινίστριες τον ονόμασαν αυτόν τον οικονομικό τομέα μωβ οικονομία διότι υλοποιείται από γυναίκες. Η μωβ οικονομία στην Ελλάδα έχει δύο πεδία στα οποία εξελίσσεται:(α) την αόρατη εργασία εντός της οικογένειας και(β) την ορατή και υποαμειβόμενη εργασία μέσα στις δημόσιες και τις ιδιωτικές δομές φροντίδας. Στο αόρατο μέρος συμβάλλουν οι μετανάστριες και προσφύγισσες που ανέλαβαν την φροντίδα των ηλικιωμένων και αναπήρων, με αγάπη και συνεχή παρουσία, μέσα στις οικογένειες που διαθέτουν την οικονομική ευχέρεια για αυτό. Πολλές φορές χωρίς εργασιακά δικαιώματα και χωρίς ασφάλιση. Το ορατό μέρος αφορά τις δημόσιες δομές φροντίδας που είναι υποστελεχωμένες και συνεχώς μειώνονται επί ΝΔ για τους λόγους που αναφέραμε. Ενώ οι ιδιωτικές και κερδοσκοπικές δομές αυξάνονται χωρίς δημόσιο έλεγχο και εποπτεία, με τραγικά αποτελέσματα. Θυμάστε τα θλιβερά περιστατικά σε γηροκομεία της Κρήτης. Κλείνοντας αυτό το κεφάλαιο, θέλω να επισημάνω ένα παράδοξο. Παρά την επιδείνωση της θέσης των γυναικών στην Ελλάδα, οι ίδιες, σε επιστημονικές έρευνες, απαντούν κατά πλειοψηφία ότι η θέση τους δεν επιδεινώθηκε και δηλώνουν ικανοποιημένες με τον καταμερισμό εργασίας μέσα στο νοικοκυριό. Δηλαδή δεν παραπονούνται για το ότι είναι αυτές που επωμίζονται τη φροντίδα παιδιών, ασθενών και ηλικιωμένων, αυτό το θηριώδες μέγεθος απλήρωτης εργασίας. Πολλές ερμηνείες δίνονται γιαυτό το παράδοξο. Μία όψη είναι οι μειωμένες προσδοκίες που κυριαρχούν στην ελληνική κοινωνία εξαιτίας, μεταξύ άλλων, της επικράτησης της δεξιάς ιδεολογίας, της ανόδου της ακροδεξιάς και της κρίσης της αριστεράς. Να τονίσω όμως ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος για μειωμένες προσδοκίες αναφορικά με τις έμφυλες ανισότητες. Απεναντίας η ισότητα και αξιοπρέπεια των γυναικών είναι αδιαπραγμάτευτο κοινωνικό δικαίωμα και υποχρέωση κάθε δημοκρατικής πολιτείας.
Γιαυτό τη Μέρα των Γυναικών εμείς τιμάμε τους αγώνες τους στη χώρα μας και διεθνώς, και καλούμε σε νέους αδιαπραγμάτευτους αγώνες σε 3 άξονες:
Άξονας πρώτος: Δικαιότερη διανομή και αναδιανομή του παραγώμενου πλούτου. Δραστική μείωση της φτώχειας. Δηλαδή, ανατροπή της πολιτικής της ΝΔ τόσο στο επίπεδο της παραγωγής όπου συμβαίνει η διανομή του πλούτου πχ με κατάργηση όλων των αντεργατικών νόμων όσο και σε επίπεδο δημοσιονομικής πολιτικής όπου συμβαίνει η αναδιανομή του πλούτου. Εδώ χρειάζεται να κοπούν οι φοροαπαλλαγές στο μεγάλο πλούτο και οι υπέρογκες εξοπλιστικές δαπάνες ώστε να ενισχυθεί το κοινωνικό κράτος.
Άξονας δεύτερος: Ενίσχυση του κοινωνικού κράτους σε όλα του τα πεδία, δλδ Υγεία, Παιδεία, Πρόνοια, Στέγαση. Ειδικότερα στο προνοιακό κράτος οφείλουμε να αντικαταστήσουμε το οικογενειοκεντρικό μοντέλο, που άλλωστε βασίζεται στην πατριαρχία, με το κοινωνικό – κοινοτικό μοντέλο φροντίδας. Γιαυτό ακριβώς είναι απαραίτητες γενναιόδωρες παροχές και δημόσιες υπηρεσίες για τα παιδιά, τους ηλικιωμένους, τους ανάπηρους, του ασθενείς. Επομένως χρειάζεται κι εδώ ανατροπή της κυβερνητικής πολιτική της ΝΔ. Θυμίζω ότι ο προνοιακός προϋπολογισμός το 2025 είχε μειωθεί ως ποσοστό του ΑΕΠ σε σχέση με το 2019. Διότι η κυβέρνηση ΝΔ όχι μόνο αφήνει τα επιδόματα να χάνουν την αγοραστική τους δύναμη εξαιτίας της ακρίβειας, αλλά, επιπλέον, μειώνει δραστικά τους δικαιούχους καθώς δεν αναπροσαρμόζει με βάση τον πληθωρισμό τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια των επιδομάτων.
Άξονας τρίτος: Αντιμετώπιση Δημογραφικής Γήρανσης με στόχο:(α) την ενεργό γήρανση, ώστε η Τρίτη και Τέταρτη ηλικία να γερνάει υγιής και αυτοεξυπηρετούμενη στο οικιακό και κοινωνικό της περιβάλλον,(β) την ενίσχυση της γονεϊκότητας με επαρκή στήριξη νέων ζευγαριών,(γ) την ενίσχυση ενός θετικού μεταναστευτικού ισοζυγίου ώστε αφενός Έλληνες να επιστρέψουν και αφετέρου τους μετανάστες-πρόσφυγες να ενταχθούν απρόσκοπτα στο κοινωνικό γίγνεσθαι αντί να γεμίζουμε το Αιγαίο με τα πτώματά τους.
Εμπρός λοιπόν για τους αγώνες της εποχής μας.
Σας ευχαριστώ.