Κυπριακή αεράμυνα με ελληνική σφραγίδα
Με την απόκτηση τεσσάρων συστημάτων «Κένταυρος», η Λευκωσία αποκτά μια ισχυρή ασπίδα απέναντι σε επιθέσεις με drones – Την εξοπλιστική αναβάθμιση του νησιού επιβεβαιώνει και το αποκτηθέν σύστημα Barak MX από το Ισραήλ
Τα drones από τον Λίβανο αποτέλεσαν τη θρυαλλίδα για να ενισχυθεί ακόμα περισσότερο η κυπριακή αεράμυνα και με την απόκτηση τεσσάρων συστημάτων αντι-drone «Κένταυρος» από την Ελλάδα. Η απόφαση ελήφθη εν μέσω αυξανόμενων εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και ύστερα από πρόσφατα πλήγματα σε στρατηγικές υποδομές, όπως η βάση Ακρωτηρίου.
Αν και προς το παρόν δεν υπάρχει σύμβαση αλλά μόνο το σχετικό αίτημα, οι διαδικασίες αναμένεται να τρέξουν με fast track διαδικασίες για τα ελληνικά δεδομένα. Τα χρήματα θα προέλθουν από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό SAFΕ και υπολογίζονται στα 12-16 εκατ. ευρώ (περίπου 3-4 εκατ. ευρώ ανά μονάδα), ποσό που θεωρείται πολύ ανταγωνιστικό για την τεχνολογία που προσφέρει.
Η παράδοση αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός των επόμενων 12-18 μηνών, καθώς η γραμμή παραγωγής έχει επιταχυνθεί λόγω της ζήτησης. Τα συστήματα θα είναι κινητά (πάνω σε οχήματα), επιτρέποντας στην Εθνική Φρουρά να τα μετακινεί γρήγορα σε αεροδρόμια, λιμάνια ή στρατηγικές θέσεις κατά μήκος της γραμμής κατάπαυσης του πυρός.
Εχει δοκιμαστεί
Αξίζει να σημειωθεί πως το σύστημα κατασκευάζεται από την Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ) και έχει ήδη δοκιμαστεί σε πραγματικές συνθήκες επιχειρήσεων στην Ερυθρά Θάλασσα από τις ελληνικές φρεγάτες ΜΕΚΟ. Χρησιμοποιεί εξελιγμένους αισθητήρες για τον εντοπισμό UAV (drones) από μεγάλες αποστάσεις και διαθέτει δυνατότητες παρεμβολών (jamming) για τη διακοπή της επικοινωνίας του drone με τον χειριστή του ή το σύστημα πλοήγησής του. Το σύστημα είναι σχεδιασμένο για να αντιμετωπίζει απειλές σε 360 μοίρες και λειτουργεί σε τρία στάδια:
1. Εντοπισμός. Χρησιμοποιεί εξελιγμένο ραντάρ και παθητικούς ραδιοσυχνικούς αισθητήρες (RF sensors) που «σαρώνουν» τον ουρανό για ίχνη drones.
Πολυεπίπεδος «θόλος»
Με την απόκτηση και των συστημάτων «Κένταυρος» η δομή της κυπριακής αεράμυνας θα βασίζεται πλέον σε έναν πολυεπίπεδο «θόλο». Το πρώτο επίπεδο θα είναι τα συστήματα «Κένταυρος» για εντοπισμό και soft-kill. Το δεύτερο και το τρίτο επίπεδο θα αποτελούνται από το πρόσφατα αποκτηθέν από το Ισραήλ αντιαεροπορικό και αντιβαλλιστικό σύστημα Barak MX. Πρόκειται για το πλέον σύγχρονο απόκτημα της Εθνικής Φρουράς.
Είναι ένα δικτυοκεντρικό σύστημα ικανό να αναχαιτίζει αεροσκάφη, drones και πυραύλους κρουζ σε διάφορα βεληνεκή. Επικουρικά, για μικρότερα ύψη και βεληνεκές, υπάρχουν τα συστήματα Mistral 3 από τη Γαλλία για την άμεση προστασία μονάδων και υποδομών. Στο οπλοστάσιο της Κύπρου παραμένουν – άγνωστο βέβαια για πόσο ακόμη – τα ρωσικής προέλευσης Tor-M1 και Buk-M1.
Ως προς το Barak MX, πρέπει να υπενθυμίσουμε πως πρόκειται για ένα από τα πιο προηγμένα δικτυοκεντρικά συστήματα στον κόσμο, που σημαίνει ότι μπορεί να συνδέει πολλούς αισθητήρες και εκτοξευτές σε ένα ενιαίο δίκτυο, προσφέροντας προστασία 360 μοιρών. Διαθέτει τρεις τύπους πυραύλων ανάλογα με την απειλή, με εμβέλεια έως 150 χιλιόμετρα. Μπορεί να καταρρίψει μαχητικά αεροσκάφη, drones, ελικόπτερα, πυραύλους κρουζ και τακτικούς βαλλιστικούς πυραύλους.
Το σύστημα συνοδεύεται από ψηφιακό ραντάρ με εμβέλεια εντοπισμού που αγγίζει τα 470 χλμ., επιτρέποντας στην Κύπρο να ελέγχει μεγάλο μέρος του εναέριου χώρου της Ανατολικής Μεσογείου.
Οι πρώτες μονάδες έφτασαν στο λιμάνι της Λεμεσού στα τέλη του 2024, ενώ η πλήρης παράδοση και επιχειρησιακή ένταξη ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025. Σύμφωνα με αναφορές, το σύστημα έχει αναπτυχθεί σε στρατηγικά σημεία, όπως η Αεροπορική Βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο, και πρέπει να τονίσουμε πως το Barak MX συνεργάζεται πλέον άμεσα με το σύστημα αντι-drone «Κένταυρος». Το Barak αναλαμβάνει τους «δύσκολους» στόχους (μαχητικά, πύραυλοι), ενώ το «Κένταυρος» θα εξουδετερώνει οικονομικά τα μικρότερα drones, εξοικονομώντας τους ακριβούς πυραύλους του Barak.
Μετά την κρίση των S-300
Η απόκτηση αυτή θεωρείται η σημαντικότερη αμυντική επένδυση της Κύπρου μετά την κρίση των S-300 τη δεκαετία του ’90, αλλάζοντας ριζικά τις ισορροπίες στην περιοχή. Η Κύπρος δεν είναι πλέον ο «εύκολος στόχος» του παρελθόντος. Ο συνδυασμός του «Κένταυρου» για την αντιμετώπιση της σύγχρονης ασύμμετρης απειλής και του Barak MX για την παραδοσιακή αεροπορική αποτροπή δημιουργεί ένα νέο καθεστώς ασφάλειας. Η αεράμυνα της Κύπρου είναι σήμερα μια από τις πιο σύγχρονες στην περιοχή, ικανή να εγγυηθεί την κυριαρχία της Δημοκρατίας σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αστάθειας.
Η απουσία αεράμυνας
Η αεράμυνα της Κύπρου έχει διανύσει μια πολυτάραχη πορεία, η οποία καθορίστηκε από την ανάγκη αντιμετώπισης της συντριπτικής τουρκικής αεροπορικής υπεροχής, τις διεθνείς πιέσεις και τις τεχνολογικές προκλήσεις. Η προϊστορία της χωρίζεται σε τρεις μεγάλες περιόδους.
Μετά την τουρκική εισβολή του 1974, όπου η απουσία αεράμυνας επέτρεψε στην τουρκική αεροπορία να δρα ανενόχλητη, η Εθνική Φρουρά ξεκίνησε από το μηδέν. Τα πρώτα μέσα ήταν παρωχημένα σοβιετικά πολυβόλα ZU-23 και αντιαεροπορικά πυροβόλα, που βασίζονταν περισσότερο στον ηρωισμό των χειριστών παρά στην τεχνολογία.
Στη δεκαετία του ’90, η συνεργασία Αθήνας – Λευκωσίας έφερε τα πρώτα σύγχρονα συστήματα. Η Κύπρος απέκτησε το ελβετικό σύστημα Skyguard με πυραύλους Aspide, προσφέροντας για πρώτη φορά κάλυψη μέσω ραντάρ. Η περίοδος αυτή κορυφώθηκε με την κρίση των S-300 το 1997-1998. Η απόφαση για αγορά του ρωσικού στρατηγικού συστήματος προκάλεσε διεθνή σάλο και απειλές πολέμου από την Τουρκία, οδηγώντας τελικά στη μεταφορά τους στην Κρήτη.
Ως αντάλλαγμα, η Κύπρος έλαβε τα συστήματα Tor-M1 και αργότερα τα Buk-M1-2, τα οποία αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της αεράμυνας για δύο δεκαετίες. Η παλαιότητα των ρωσικών συστημάτων και οι διεθνείς κυρώσεις μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία κατέστησαν τη συντήρησή τους αδύνατη. Ταυτόχρονα, η εμφάνιση των drones (UAVs) άλλαξε τους κανόνες του παιχνιδιού, καθιστώντας τα παραδοσιακά αντιαεροπορικά αναποτελεσματικά απέναντι σε «σμήνη» μικρών και φθηνών απειλών.
Δεν είναι πλέον μυστικό πως μετά την άρση του εμπάργκο όπλων το επιτελείο στη Λευκωσία σταδιακά και μεθοδικά εξετάζει και άλλες λύσεις που θα κάνουν ακόμα πιο ισχυρή και σύγχρονη την αεράμυνα του νησιού και που θα το διασυνδέουν επί της ουσίας και με το ελληνικό σύστημα που είναι πλέον γνωστό ως «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Η πρόταση για τη σύσταση ενός σμήνους ή μιας μοίρας μαχητικών στο πλαίσιο της Εθνικής Φρουράς, αν και υπάρχει ως σενάριο εδώ και αρκετές δεκαετίες, μένει στα χαρτιά για διάφορους λόγους κάθε φορά. Αλλοτε οικονομικούς και άλλοτε γεωστρατηγικούς ή πολιτικούς.
Σε κάθε περίπτωση είναι ένα χαρτί που με την αλλαγή που επιτελείται στο διεθνές τοπίο παραμένει πάντα στους φακέλους και τις επιλογές της Λευκωσίας.