Ο Παύλος Πολάκης υπήρξε για χρόνια ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα πολιτικά πρόσωπα του ΣΥΡΙΖΑ.
Κάποτε χαρακτηριζόταν «πρωτοπαλίκαρο» του Αλέξη Τσίπρα, ο άνθρωπος που δεν δίσταζε να βγει μπροστά στις δύσκολες στιγμές, να υπερασπιστεί την κυβέρνηση με σκληρή γλώσσα και να συγκρουστεί με αντιπάλους χωρίς περιστροφές.
Σήμερα, με το κόμμα να αναζητεί ταυτότητα και βηματισμό και να προβληματίζεται για την παρουσία του στην επόμενη Βουλή, με δεδομένο το νέο κόμμα Τσίπρα, πολλοί πολιτικοί παρατηρητές εκτιμούν ότι ο Παύλος Πολάκης εμφανίζεται έτοιμος να «αναλάβει» και να το επαναφέρει –όπως λένε οι επικριτές του– στις «εργοστασιακές του ρυθμίσεις», στα ποσοστά του 3%-4% απ’ όπου ξεκίνησε την πορεία προς την εξουσία.
Η διαδρομή του Παύλου Πολάκη δεν ήταν ποτέ συμβατική. Γιατρός στο επάγγελμα, με έντονη παρουσία στην αυτοδιοίκηση της Κρήτης πριν βρεθεί στα έδρανα της Βουλής, κουβαλούσε εξαρχής ένα πολιτικό ύφος που απείχε από την παραδοσιακή κομματική ευγένεια. Οι δημόσιες παρεμβάσεις του –συχνά μέσω κοινωνικών δικτύων– προκαλούσαν αντιδράσεις, τόσο από την αντιπολίτευση όσο και από μετριοπαθή στελέχη του ίδιου του ΣΥΡΙΖΑ.
Το «θορυβώδες» στιλ του, όπως το περιγράφουν πολιτικοί αναλυτές, βασίζεται σε μια στρατηγική διαρκούς σύγκρουσης. Ο Πολάκης δεν επένδυσε ποτέ στην εικόνα του συναινετικού πολιτικού. Αντιθέτως, υιοθέτησε μια ρητορική που απευθύνεται στο θυμικό, σε ένα ακροατήριο που αναζητά καθαρές κουβέντες και ρήξη με το πολιτικό κατεστημένο. Οι περίφημοι «πολιτικοί κουτσαβακισμοί» του –εντός και εκτός Βουλής– αποτέλεσαν για τους υποστηρικτές του απόδειξη αυθεντικότητας, και για τους επικριτές του ένδειξη πολιτικής ανωριμότητας.
Η σχέση του με τον Αλέξη Τσίπρα υπήρξε κομβική. Ο Τσίπρας, ως πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ και πρωθυπουργός, βρέθηκε πολλές φορές να καλύπτει πολιτικά τον Πολάκη, ακόμη κι όταν οι δηλώσεις του τελευταίου προκαλούσαν αναταράξεις στο εσωτερικό του κόμματος.
Για ένα σημαντικό τμήμα της κομματικής βάσης, ο Πολάκης ενσάρκωνε το «αντισυστημικό» στοιχείο που οδήγησε τον ΣΥΡΙΖΑ από τα μονοψήφια ποσοστά στην κυβερνητική εξουσία. Για άλλους, όμως, η διαρκής ένταση και οι προσωπικές επιθέσεις υπονόμευαν τη θεσμική εικόνα ενός κόμματος που ήθελε να εμφανίζεται ως δύναμη διακυβέρνησης.
Σήμερα, ύστερα από εκλογικές ήττες και εσωκομματικές αναταράξεις, το ερώτημα που τίθεται είναι αν ο Παύλος Πολάκης μπορεί –ή θέλει– να ηγηθεί μιας επιστροφής στις ρίζες.
Ο ίδιος είναι εξαιρετικά προσεκτικός στις δηλώσεις του και βλέπει πολιτικό μέλλον μόνο μέσα από τον ΣΥΡΙΖΑ. Η αναφορά διαφόρων αναλυτών του «αριστεροχωριού» για τις «εργοστασιακές ρυθμίσεις» παραπέμπει σε έναν ΣΥΡΙΖΑ μικρό, ευέλικτο, με έντονο κινηματικό χαρακτήρα και σαφή αντισυστημική ταυτότητα.
Ένα κόμμα που δεν επιδιώκει κατ’ ανάγκη την ευρεία κυβερνητική απεύθυνση, αλλά την καθαρότητα γραμμής και τη συσπείρωση ενός πυρήνα πιστών ριζοσπαστών ψηφοφόρων.
Οι επικριτές αυτής της προοπτικής προειδοποιούν ότι μια τέτοια επιλογή θα παγιδεύσει τον ΣΥΡΙΖΑ σε μια μόνιμη αντιπολιτευτική γωνία, μακριά από την προοπτική εξουσίας και με κίνδυνο να μείνει οριστικά εκτός Βουλής.
Υποστηρίζουν ότι το πολιτικό σκηνικό έχει αλλάξει, ότι οι κοινωνικές συμμαχίες που οδήγησαν στην άνοδο του 2015 δεν μπορούν να ανασυσταθούν με όρους ρητορικής σύγκρουσης και προσωπικών επιθέσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, το ύφος Πολάκη θεωρείται εμπόδιο για τη διεύρυνση προς τον κεντροαριστερό χώρο.
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του αντιτείνουν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ απομακρύνθηκε από την ιδεολογική του ταυτότητα στην προσπάθειά του να γίνει «κανονικό» κόμμα εξουσίας. Θεωρούν ότι η απομάκρυνση από το ριζοσπαστικό αφήγημα και η υιοθέτηση πιο ήπιων τόνων αποξένωσε τη βάση. Για αυτούς, ο Πολάκης εκφράζει την επιστροφή σε μια αδιαμεσολάβητη πολιτική, χωρίς φίλτρα, που συγκρούεται με συμφέροντα και δεν φοβάται το πολιτικό κόστος.
Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο ιδεολογικό αλλά και οργανωτικό. Μπορεί ένας πολιτικός με τόσο έντονο προσωπικό στίγμα να ενώσει τις όποιες διαφορετικές τάσεις έχουν μείνει στην Κουμουνδούρου;
Ο ΣΥΡΙΖΑ, από τη γέννησή του ως συμμαχία συνιστωσών, κουβαλά εσωτερικές αντιθέσεις. Η διαχείριση αυτών των διαφορών απαιτεί συνθετική ικανότητα και υπομονή.
Η μέχρι τώρα διαδρομή του Πολάκη δείχνει προτίμηση στη σύγκρουση παρά στον συμβιβασμό. Δεν μπορεί, πάντως, να παραγνωρίσει κανείς ότι ο Παύλος Πολάκης διαθέτει συμπαγή πυρήνα υποστηρικτών. Η απευθείας επικοινωνία του, η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και η εικόνα του «ανυπότακτου» πολιτικού τού επιτρέπουν να διατηρεί υψηλή αναγνωρισιμότητα. Σε ένα κόμμα που παλεύει για την ύπαρξή του, αυτή η δυναμική δεν είναι αμελητέα.
Η πιθανότητα να «αναλάβει» τον ΣΥΡΙΖΑ –είτε θεσμικά είτε ως κυρίαρχη πολιτική γραμμή– θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες, τις εσωκομματικές ισορροπίες, τη στάση των ιστορικών στελεχών, αλλά και την ανταπόκριση της κοινωνίας.
Αν το αίτημα για επιστροφή στις ρίζες αποδειχθεί ισχυρό, τότε το μοντέλο Πολάκη μπορεί να αποκτήσει ευρύτερη απήχηση. Αν, αντίθετα, κυριαρχήσει η ανάγκη για διεύρυνση και θεσμικό προφίλ, τότε η επιρροή του ενδέχεται να περιοριστεί.
Σε κάθε περίπτωση, ο Παύλος Πολάκης παραμένει μια φιγούρα που δεν περνά απαρατήρητη. Το αν η επιστροφή του κόμματος στις «εργοστασιακές ρυθμίσεις» θα αποτελέσει στρατηγική αναγέννησης ή πολιτική οπισθοχώρηση, μένει να φανεί. Το μόνο βέβαιο είναι ότι, με τον Πολάκη στο προσκήνιο, κανένας δεν θα… πλήξει.