Του Κώστα Ράπτη
Μεταξύ σφύρας και άκμονος. Το ξέσπασμα του “Τρίτου Πολέμου του Κόλπου” έχει δημιουργήσει μιαν άκρως πιεστική κατάσταση για τη χώρα του Ταγίπ Ερντογάν, η οποία μέχρι πρότινος διατηρούσε (με την ανοχή και των ΗΠΑ) ένα επικερδές modus vivendi με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.
“Οι πύραυλοι και τα καμικάζι drones, που έστειλε το Ιράν σε άλλες χώρες της περιοχής, ενισχύουν τον κίνδυνο εξάπλωσης της φωτιάς σε μια πολύ μεγαλύτερη περιοχή. Δεν θα υπάρξει η παραμικρή αμέλεια ή δισταγμός όσον αφορά την ασφάλεια των συνόρων και του εναέριου χώρου μας. Σε περίπτωση που προκύψει κίνδυνος για την ασφάλεια της χώρας μας, λαμβάνουμε όλα τα απαραίτητα μέτρα σε συντονισμό με τους συμμάχους μας”, τόνισε ο Τούρκος πρόεδρος στον απόηχο της εισόδου στον τουρκικό εναέριο χώρο ιρανικού πυραύλου που φέρεται να παρεξέκκλινε της πορείας του. “Προειδοποιήσαμε ότι δεν πρέπει να επαναληφθεί παρόμοιο περιστατικό. Τονίσαμε τη σημασία της αναγνώρισης της αξίας της φιλίας της Τουρκίας”, διαμήνυσε ο ισχυρός άνδρας της Άγκυρας, εμφανώς αρνούμενος να κόψει τις γέφυρες με την Τεχεράνη.
“Οι πολίτες μας πρέπει να είναι σίγουροι ότι η κυβέρνησή μας, όπως και στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, που εισέρχεται στον πέμπτο χρόνο του, έτσι και στην κρίση με το Ιράν, κάνει ό,τι είναι απαραίτητο με το έμπειρο και ικανό προσωπικό της για να προστατεύσει τη χώρα και το έθνος μας από κάθε κίνδυνο”, πρόσθεσε, αποκαλύπτοντας τα… ακροβατικά καθήκοντα που του έχουν τεθεί.
Σε ρόλο ειρηνοποιού
Θέλοντας να εμφανισθεί ως πρωταγωνιστής μιας πολυδιάστατης ειρηνοποιού διπλωματίας, ο Ερντογάν είχε τα τελευταία 24ωρα τηλεφωνικές επαφές με τους ηγέτες της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, της Ιταλίας, Τζιόρτζια Μελόνι, της Μαλαισίας, Ανουάρ Ιμπραχίμ και του “αδελφού έθνους” του Αζερμπαϊτζάν (το οποίο εδέχθη ήδη την “επίσκεψη” drones σε αεροδρόμιο του Ναχιτσεβάν), Ιλχάμ Αλίγιεφ.
Όμως, στην πραγματικότητα η Τουρκία δεν ξέρει αν θα πρέπει να φοβάται περισσότερο τις άμεσες απειλές για την ασφάλειά της ή… τις κινήσεις συμπαράστασης που σηματοδοτεί η αποστολή ευρωπαϊκών ναυτικών δυνάμεων στην ανατολική Μεσόγειο (και ελληνικών μαχητικών στην Κύπρο), σε ανατροπή των υφιστάμενων ισορροπιών. Διότι, το κλίμα ενισχυμένης συμμαχικής αλληλεγγύης δεν παραγράφει λ.χ. τις τουρκικές αξιώσεις για αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Αιγαίου, όπως αυτές επαναδιατυπώθηκαν μετά την εγκατάσταση συστοιχιών Patriot στην Κάρπαθο.
Στην μακρά ιστορική κλίμακα, το Ιράν είναι παραδοσιακός ανταγωνιστής και η αποδυνάμωσή του θα διευκόλυνε το ξεδίπλωμα των τουρκικών φιλοδοξιών προς τον Καύκασο και τις τουρκογενείς πρώην σοβιετικές δημοκρατίες της Μέσης Ανατολής. Στον άμεσο ορίζοντα, όμως, ο “Τρίτος Πόλεμος του Κόλπου” μόνο κινδύνους επιφυλάσσει για τη γείτονα.
Σε πρώτο πλάνο βρίσκεται βεβαίως το ενδεχόμενο νέων προσφυγικών ροών, τις οποίες, μετά τη συριακή εμπειρία, η Τουρκία δεν είναι πολιτικά και κοινωνικά σε θέση να αντέξει.
Κυρίως, όμως, η Άγκυρα είναι υποχρεωμένη να διαβάζει τη συγκυρία με τα “ματογυάλια” της “υπαρξιακής απειλής” που θεωρεί παγίως ότι αποτελεί ο κουρδικός αυτονομισμός. Πόσω μάλλον, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ ανοιχτά προσβλέπει, ελλείψει προσφορότερων χερσαίων δυνάμεων, στην αξιοποίηση του “κουρδικού χαρτιού” στο δυτικό Ιράν. Η πιθανότητα δημιουργίας και τρίτης (μετά από αυτήν της Συρίας, που μόλις κατέστειλε εν πολλοίς το καθεστώς αλ Σάραα, και αυτήν του βόρειου Ιράκ) αυτόνομης κουρδικής οντότητας στα τουρκικά σύνορα προφανώς θέτει την Άγκυρα σε συναγερμό.
“Οι δραστηριότητες οργανώσεων που πυροδοτούν εθνοτική αυτονομία, όπως η τρομοκρατική οργάνωση PJAK (αδελφή κουρδική οργάνωση του ΡΚΚ στο Ιράν), επηρεάζουν αρνητικά όχι μόνο την ασφάλεια του Ιράν αλλά και τη συνολική ειρήνη και σταθερότητα στην περιοχή”, ανέφερε το υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας κατά την εβδομαδιαία ενημέρωση των δημοσιογράφων, προσθέτοντας ότι οι κρατικοί θεσμοί της Τουρκίας παρακολουθούν πολύ στενά τις ενέργειες των αυτονομιστών.
Σχετικά καθησυχαστική πάντως για την Άγκυρα θα πρέπει να θεωρηθεί η στενή συνεργασία της με την κουρδική ηγεσία του βόρειου Ιράκ, καθώς ποικίλες κουρδικές οργανώσεις της περιοχής τα τελευταία 24ωρα εκδηλώνουν απροθυμία να εμπλακούν.
Και στο βάθος ο ανταγωνισμός με το Ισραήλ
Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, όμως, η Τουρκία ανησυχεί για την πιθανότητα δημιουργίας μιας ισραηλοκεντρικής τάξης πραγμάτων στη Μέση Ανατολή.
Ήδη στις 20 Φεβρουαρίου ο πρώην πρωθυπουργός του Ισραήλ, Ναφταλί Μπένετ, δήλωσε με νόημα ότι “η Τουρκία είναι το νέο Ιράν”, καθώς ο Ερντογάν προσπαθεί να εκμαιεύσει έναν “σουνιτικό άξονα” με τους Σαουδάραβες και το εξοπλισμένο με πυρηνικά Πακιστάν.
Ομοίως ο γνωστός Αμερικανοεβραίος νεοσυντηρητικός think tanker, Μάικλ Ρούμπιν, με ανάρτησή του στα τουρκικά στις 28 Φεβρουαρίου αναρωτήθηκε αν “η Άγκυρα το 2036 θα είναι όπως η Τεχεράνη το 2026”. Η τουρκική μιντιακή σφαίρα είναι ανάστατη.
“Το τουρκικό κράτος και το ιρανικό κράτος, το οποίο έχασε την κορυφαία του προσωπικότητα την πρώτη κιόλας ημέρα του πολέμου, δεν βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο… Όταν έρθει εκείνη η ημέρα, θα είμαστε έτοιμοι, αποφεύγοντας τις περιπέτειες με την επίγνωση ότι θα είμαστε μόνοι μας”, απάντησε στις 2 Μαρτίου ο αρθρογράφος της φιλοκυβερνητικής εφημερίδας Sabah, Μελίχ Αλτινόκ.
Περισσότερο καθησυχαστική, η πανεπιστημιακός Σεμπνέμ Ουντούμ δήλωσε στην φιλοκυβερνητική εφημερίδα Hurriyet στις 2 Μαρτίου ότι η χρήση βίας από το Ισραήλ εναντίον της Τουρκίας είναι απίθανη, επικαλούμενη την ένταξη της Άγκυρας στο ΝΑΤΟ, το status quo στη Συρία και την ενεργειακή ασφάλεια του Ισραήλ, καθώς οι ισραηλινές προμήθειες πετρελαίου από τρίτες χώρες διέρχονται από το τουρκικό έδαφος.
“Δεν είμαστε Συρία ή Ιράν”
Οι περισσότεροι Τούρκοι σχολιαστές καταφεύγουν στην υπερβάλλουσα εθνική αυτοπεποίθησή τους. “Η Τουρκία δεν είναι σαν τον φτωχό λαό της Παλαιστίνης, ούτε είναι σαν τη Συρία χωρίς στρατό, ούτε είναι σαν το Ιράκ χωρίς σωστό στρατό, ούτε είναι σαν το Ιράν, του οποίου η φύση είναι αβέβαιη. Το τουρκικό έθνος είναι ένα στρατιωτικό έθνος”, δήλωσε επίσης ο ναύαρχος ε.α. Τζιχάτ Γιαϊτζί (πατέρας του δόγματος της “Γαλάζιας Πατρίδας”) κατά τη διάρκεια πρόσφατης εκπομπής.
“Το Ισραήλ χρειάζεται μια συνεχή εξωτερική απειλή για να διατηρήσει την εσωτερική ενότητα και να παραμείνει στην επιφάνεια. Αν το Ιράν δεν αποτελεί πλέον απειλή, χρειάζεται ένας νέος εχθρός. Και αυτός ο εχθρός είμαστε εμείς”, έγραψε ο πρώην πολιτικός Σουάτ Κινιγκλίογλου στον ειδησεογραφικό ιστότοπο Medyascope στις 2 Μαρτίου. Και πρόσθεσε: “Αυτή η αντίληψη απειλής έχει κορυφωθεί τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα στο τεταμένο κλίμα που επιδεινώθηκε από τη γενοκτονία στη Γάζα. Οι αμυντικές συμφωνίες του Ισραήλ με την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ινδία έχουν ενισχύσει περαιτέρω τις αμοιβαίες αντιλήψεις για απειλή”.