Αύριο, 15 Μαρτίου οι φίλοι και τα μέλη του ΠΑΣΟΚ θα προσέλθουν στις κομματικές κάλπες για να αναδείξουν τους συνέδρους του κόμματος για το επικείμενο συνέδριο. Το ΠΑΣΟΚ, ακόμα και μετά τη βίαιη – και ίσως ιστορικά άδικη- εκλογική του καταβαράθρωση, έχει αποδείξει ότι παραμένει κόμμα με βαθιά αγκύρωση στην ελληνική κοινωνία. Όποτε τα μέλη του κλήθηκαν να πάρουν μέρος σε ανοιχτές κομματικές διαδικασίες, προσήλθαν μαζικά στις κάλπες, σε αναλογίες που θα ζήλευε κάθε μεγάλο ακόμα και ευρωπαϊκό κόμμα εξουσίας. Δεκάδες χιλιάδες μέλη και φίλοι του, όσες φορές και αν τους ζητήθηκε να αποφασίσουν, ήταν εκεί.
Σήμερα η διακύβευση για το ΠΑΣΟΚ δεν είναι υπαρξιακή, παραμένει όμως πάρα πολύ σημαντική. Καλείται να δείξει εάν έχει εκείνες τις πολιτικές δυνάμεις, τη φρεσκάδα των ιδεών, τις δυνατότητες των στελεχών, ζωντανές τις κοινωνικές σχέσεις δεκαετιών και τις προσδοκίες (των) πολλών για να ξαναγίνει κόμμα εξουσίας. Έστω και στα αριθμητικά δεδομένα του πρώτου τέταρτου του 21ου αιώνα – δηλαδή ένα κόμμα του 25% – 30% και όχι ευθέως συγκρινόμενο με εκείνα της Μεταπολίτευσης που το ήθελαν να κερδίζει εκλογές με 45%+ και να χάνει με 40%.
Σύνθετο το έργο του ΠΑΣΟΚ
Η συνθετότητα και η δυσκολία του εγχειρήματος επί της αρχής είναι μεγάλη. Είναι το μόνο κόμμα τη στιγμή αυτή που καλείται να συνθέσει, να συνδυάσει, να πατήσει σε δύο βάρκες και να μην πέσει μέσα στο νερό. Καλείται να συνομιλήσει με ανθρώπους που προ 11 ετών ψήφισαν στο δημοψήφισμα ΝΑΙ, αλλά επειδή αυτοί δεν επαρκούν για να γίνει ξανά κόμμα εξουσίας, πρέπει να μιλήσει και με αρκετούς που ψήφισαν ΟΧΙ – έστω τους πιο μετριοπαθείς.
Ενώ στην περιφέρεια τα πηγαίνει δημοσκοπικά καλά, καλείται να σχηματοποιήσει μια πολιτική πρόταση και για τα κοινωνικά στρώματα που διαμένουν στα αστικά κέντρα. Εκεί όμως διαμένουν τα πιο νεανικά και τα πιο παραγωγικά τμήματα του εκλογικού σώματος – αν δεν το καταφέρει ποιο θα είναι το άμεσο πολιτικό του μέλλον; Άρα η πρόκληση για το ΠΑΣΟΚ είναι και διαγενεακή – το κόμμα έχει «παντρευτεί» τους babyboomers, κάτι λίγα καταφέρνει στην Generation Χ, αλλά μάλλον έχει χάσει σίγουρα τους Millennials που επλήγησαν από την οικονομική κρίση της προηγούμενης 15ετίας ενώ η Generation Z το γνωρίζει μόνον μέσα από reels με cult ιστορίες.
To στελεχιακό του δυναμικό είναι υπαρκτό, έχει πανελλαδική διάρθρωση και παρουσία αλλά δεν είναι τόσο ισχυρό όσο τις προηγούμενες δεκαετίες. Το γκουβέρνο πάντοτε έχει τους πόρους, προσφέρει την τριβή με την διοίκηση, ενσωματώνει, ικανοποιεί, δικτυώνεται, εκφράζει, συντηρεί και εκπροσωπεί. Τα πολλά χρόνια μακριά από θέσεις εξουσίας αποδυνάμωσαν το ανθρωπο-δίκτυο ΠΑΣΟΚ αλλά δεν το εξαφάνισαν. Συνδικαλισμός και Τοπική Αυτοδιοίκηση παραμένουν ευνοϊκά πεδία αλλά δεν είναι αρκετά για να του δώσουν την απαραίτητη ώθηση. Από την άλλη, το ΠΑΣΟΚ χρειάζεται πολιτικό όγκο στο κεντρικό πολιτικό παιχνίδι και ίσως είναι λάθος η επιλογή ή η αβλεψία να μην σχηματοποιήσει μια νέα ηγετική ομάδα – έναν σφιχτό πυρήνα ηγετικών στελεχών που θα αντιμετωπίζουν τους υπουργούς ως οιωνεί υπουργοί. Οι παλιές φουρνιές και καραβάνες έχουν αποχωρήσει πολιτικά και βιολογικά και το ΠΑΣΟΚ πρέπει να βρει ισοβαρείς – πράγμα καθόλου εύκολο αν αναλογιστεί κανείς μέσα από ποιες διαδικασίες και από ποιες δεκαετίες δημιουργήθηκαν οι πρώτοι.
Η δυσκολία και η σειρά των πραγμάτων
Η δυσκολία για το ΠΑΣΟΚ σε μία πρόταση είναι πως πρέπει να κινηθεί και να γεφυρώσει πολλά χάσματα της μεταμνημονιακής Ελλάδας για να γίνει ξανά κόμμα εξουσίας. Πρέπει να συνθέσει, να δημιουργήσει νέες πλειοψηφίες ανακατεύοντας την πολιτική- κοινωνική και οικονομική τράπουλα. Έτσι όπως είναι μοιρασμένα τα φύλλα δεν μπορεί, δεν του φτάνουν, δεν επαρκούν. Τα άλλα κόμματα έχουν την πολυτέλεια να επιλέξουν πλευρές – το ΠΑΣΟΚ καλείται να φτιάξει την δική του πλευρά.
Όπως όλα όμως έτσι και η στρατηγική των συνθέσεων για το ΠΑΣΟΚ υπακούει σε μια σειρά των πραγμάτων. Μια γενική αρχή θέλει να πετυχαίνεις πρώτα την αγκύρωσή σου σε συγκεκριμένα πολιτικά και κοινωνικά τμήματα της κοινωνίας, πρώτα πετυχαίνεις να ταυτιστείς με τις αγωνίες και τις προσδοκίες τους, πρώτα πετυχαίνεις να τα εκφράσεις προνομιακά μέσα από μεροληπτικές πολιτικές και μετά προσπαθείς να διευρύνεις τα όρια αυτής την κοινωνικής και πολιτικής συμμαχίας. Το ΠΑΣΟΚ δεν έχει καταφέρει να απαντήσει στο πρώτο για αυτό δεν αντέχει εύκολα και το δεύτερο.
Η διαγραφή Κωνσταντινόπουλου
Προσεγγίζω το ζήτημα της διαγραφής με όρους πολιτικούς. Η διαγραφή ενός βουλευτή που σταθερά υπηρέτησε το κόμμα από τις γραμμές του και μάλιστα σε καιρούς δύσκολους, λίγες ημέρες προ του συνεδρίου δεν είναι θετικό γεγονός. Ο εν λόγω βουλευτής πολιτικά ήταν το κεντρώο άκρο του ΠΑΣΟΚ που συνομιλούσε και με την κεντροδεξιά. Αυτή του η πολιτική τοποθέτηση για ένα κόμμα που μπορεί να συνθέσει και να είναι ευρύχωρο -για ένα κόμμα εξουσίας δηλαδή- θα ήταν καλοδεχούμενη. Το ΠΑΣΟΚ όμως του 2026 δεν είναι σε αυτή τη φάση και δεν έχει αυτήν την δυνατότητα. Η στρατηγική του ασάφεια -έτσι εκλαμβάνεται από τους πολλούς δικαίως ή αδίκως- δεν του επιτρέπει να έχει τέτοιες φωνές εύκολα εντός του.
Για να πούμε με άλλα λόγια και διαφορετικά. Η διαγραφή αυτή δείχνει και τα όρια της δυνατότητας του σημερινού ΠΑΣΟΚ. Αν γίνονταν 2 χρόνια πριν, θα είχε άλλη ανάγνωση – θα ήταν προσπάθεια διασαφήνισης της στρατηγικής του κόμματος. Θα έδινε ένα πολιτικό σήμα στην κοινωνία. Σήμερα γίνεται για άλλους λόγους – νομίζω ετεροχρονισμένα.
Το συνέδριο
Το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ είναι δυνητικά μια ευκαιρία για το κόμμα μόνο αν εξελιχθεί σε πολιτικό γεγονός. Για να εξελιχθεί σε πολιτικό γεγονός θα πρέπει οι διεργασίες του να απαντούν στις υπαρκτές για το κόμμα αυτό προκλήσεις. Προκλήσεις που στη βάση τους είναι στρατηγικές και εκβάλλουν σε ζητήματα τακτικής, προσώπων, επικοινωνιακού ύφους και επιλογών.
Αν το επικείμενο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ οδηγήσει σε μία νέα διάταξη δυνάμεων, πέρα και πάνω από αδιάφορες για το ευρύ κοινό εσωκομματικές διενέξεις και σε μια πολιτική και προγραμματική πρόταση που αγγίζει ευρύτερα κοινωνικά στρώματα, τότε το ΠΑΣΟΚ μπορεί να κερδίσει αυτές τις λίγες δημοσκοπικές μονάδες που το χωρίζουν από τον πρώτο ουσιαστικό του στόχο. Εξηγούμαι. Το ΠΑΣΟΚ ως έχει σήμερα δεν φαίνεται να μπορεί να κερδίσει τη Νέα Δημοκρατία σε εθνικές κάλπες. Για να συζητήσει μια τέτοια πιθανότητα θα πρέπει πρώτα και πάνω από όλα να ανέβει δημοσκοπικά, να απομακρυνθεί από τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης αισθητά και να κινηθεί γύρω στο 20%. Από εκείνο το ποσοστό είναι επίσης δεδομένο ότι μπορεί να ελπίζει ότι θα δημιουργηθεί μια άλλη δυναμική που θα το ευνοεί. Για το ΠΑΣΟΚ δηλαδή το μείζον είναι να ρίξει το πρώτο τουβλάκι στο ντόμινο, αυτό που θα το οδηγήσει στο 18-20% – μετά όλα γίνονται. Σε μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να θέσει και να υποστηρίξει ένα πρώτο δίλημμα, για παράδειγμα «Μητσοτάκης ή αλλαγή» και να ελπίσει ότι ένα μέρος του 70%-75% που απορρίπτει τον πρώτο, μπορεί να στραφεί σε αυτό έστω και εξ ανάγκης.
Μόνο αν τολμήσει
Η πραγματικότητα δείχνει ότι η κοινωνική αντιπολίτευση προηγείται της κομματικής. Αν το συνέδριο του κόμματος περιοριστεί σε μία εσωκομματική διευθέτηση, τότε θα έχει χαθεί ίσως και η τελευταία ευκαιρία στον παρόντα εκλογικό και πολιτικό κύκλο. Σε έναν επόμενο όμως, δεν είναι καθόλου σίγουρο αν τα συλλογικά πολιτικά υποκείμενα θα μοιάζουν με τα σημερινά. H προσωπική μου άποψη είναι πως το ΠΑΣΟΚ πρέπει να τολμήσει. Να σκεφτεί και να δράσει out of the box γιατί με μια γραμμική αντίληψη και διαχείριση των πραγμάτων, το άλμα εκλογικής επιρροής θα αποδειχθεί ακατόρθωτο.