Η Ευρώπη σε πολιτική και οικονομική περιδίνηση

Του Κώστα Ράπτη

Κατά την πρόσφατη επίσημη επίσκεψή του στην Ισπανία ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, είχε την ευκαιρία να ξεδιπλώσει μαζί με τον Ισπανό πρωθυπουργό, Πέδρο Σάντσεθ, το όραμά του για μια “φιλόδοξη προσέγγιση” στον επόμενο κοινοτικό Προϋπολογισμό. Καλωσόρισε, επίσης, από κοινού με τον οικοδεσπότη του, την πιθανότητα επιστροφής της Βρετανίας του Άντι Μπέρναμ στην Ε.Ε., ενώ προέβαλε την εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης ως απάντηση στην κρίση της δημοκρατίας και την άνοδο των άκρων.

Μόνο που ο ένοικος των Ηλυσίων πραγματοποίησε την επίσκεψή του εν μέσω κοινωνικής αναταραχής, τόσο στη φιλοξενούσα χώρα όσο και στη δική του.

Προτού καν μπούμε στα βαθιά του χειμώνα και φανούν πλήρως οι επιπτώσεις της ενεργειακής και οικονομικής κρίσης, με τον Ντόναλντ Τραμπ μάλιστα να προχωρά σε εμπάργκο των εξαγωγών ντίζελ προς την Ευρώπη, η Γηραιά Ήπειρος παίρνει πρόγευση της κοινωνικής δυσαρέσκειας που αναμένεται να διογκωθεί περαιτέρω.

Στην Ισπανία, οι διαδηλώσεις στην Πουέρτα δελ Σολ της Μαδρίτης και αλλού, με αφορμή την έξωση μιας 87χρονης από το σπίτι όπου κατοικούσε 70 χρόνια, ανέδειξαν την οξεία στεγαστική κρίση, απέναντι στην οποία η κυβέρνηση Σάντσεθ κινήθηκε πλέον πυροσβεστικά με την κατάθεση δύο νομοσχεδίων.

Στη Γαλλία, που απέχει λιγότερο από επτά μήνες από τις προεδρικές εκλογές, η ένταση είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς στις συνδικαλιστικές διαμαρτυρίες για τις περικοπές του νέου Προϋπολογισμού ήρθε να προστεθεί ο απρόβλεπτος παράγοντας των μαθητικών καταλήψεων. Σε μια συγκυρία, μάλιστα, κατά την οποία η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης απειλείται με ανοικτή δημοσιονομική κρίση – με ό,τι μπορεί να σημάνει αυτό σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Στα πρόθυρα κρίσης χρέους

Θέτοντας ως πρωταρχικό στόχο τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος στο 5% του ΑΕΠ, η γαλλική κυβέρνηση παρουσίασε την εβδομάδα αυτή το σχέδιο του κρατικού Προϋπολογισμού για το 2027 προτείνοντας την εξοικονόμηση 43 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2026. Ειδικότερα, η κυβέρνηση Λεκορνί σχεδιάζει να περιορίσει το έλλειμμα της Κοινωνικής Ασφάλισης το 2027 στα 12,7 δισεκατομμύρια ευρώ, προτείνοντας να μην υπάρχει αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή για τις συντάξεις που υπερβαίνουν τα 1.260 ευρώ. Πρότεινε επίσης να μειωθεί το ανώτατο όριο για την έκπτωση φόρου 10% επί του φόρου εισοδήματος από την οποία επωφελούνται οι συνταξιούχοι στα 3.000 ευρώ (σε σύγκριση με 4.439 ευρώ που είναι σήμερα). Προτείνεται ακόμη το μερικό πάγωμα των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων, ο αριθμός των οποίων προβλέπεται να μειωθεί, η μείωση ύψους 5,4 δισ. ευρώ των δαπανών της τοπικής αυτοδιοίκησης, η αύξηση των εργοδοτικών εισφορών κοινωνικής ασφάλισης καθώς και αύξηση των φόρων κατά 800 εκατομμύρια ευρώ στους φορείς εκμετάλλευσης των αυτοκινητοδρόμων και των αεροδρομίων. Μεταξύ άλλων προβλέπεται και η αύξηση των τιμών των ζαχαρούχων προϊόντων με έναν φόρο που θα εισαχθεί στο όνομα της καταπολέμησης της παχυσαρκίας (μέτρο που έχει ήδη προκαλέσει έντονη αντίθεση από τη βιομηχανία τροφίμων, τους ζαχαροπλάστες και τους αρτοποιούς).

Στο μεταξύ η απόδοση του δεκαετούς ομολόγου της Γαλλίας έφτασε εκ νέου σήμερα σε ιστορικά υψηλά, ανεβαίνοντας στο 4,95%, ήτοι σε επίπεδα ανώτερα της Ελλάδας και της Ιταλίας. Η εξυπηρέτηση του χρέους, δηλαδή το ποσό των τόκων που καταβάλλει η Γαλλία, θα ξεπεράσει τα 79 δισ. ευρώ φέτος, σύμφωνα με το υπουργείο Οικονομίας, το οποίο προβλέπει 91 δισ. ευρώ το επόμενο έτος.

Προεκλογικές αντιδικίες

Στο μέτωπο των μαθητικών καταλήψεων, ανακοινώθηκαν την Πέμπτη 1.949 προσαγωγές. Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, οι περισσότεροι από τους προσαχθέντες κατηγορούνται για άσκηση βίας, ιδίως κατά της αρχής. Από τις προσαγωγές, 1.800 μετατράπηκαν σε συλλήψεις. Οι αρχές έκαναν επίσης λόγο για 305 τραυματίες αστυνομικών και χωροφυλάκων. Ο υπουργός Παιδείας, Εντουάρ Ζεφρέ, γνωστοποίησε ότι 170 μαθητές και 65 μέλη του προσωπικού του υπουργείου Παιδείας έχουν τραυματιστεί αφότου άρχισαν οι κινητοποιήσεις.

Ο πρωθυπουργός, Σεμπαστιάν Λεκορνί, συγκάλεσε την Πέμπτη σύσκεψη για την αντιμετώπιση της κρίσης, καθώς οι διαδηλώσεις μαθητών εξαπλώνονται σε όλη τη χώρα, με τους συμμετέχοντες να διαμαρτύρονται για τις κακές συνθήκες στα εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Οι μαζικές κινητοποιήσεις πλέον εξαπλώνονται στα πανεπιστήμια, με αποκλεισμούς να αναφέρονται σε περίπου 30 πανεπιστημιουπόλεις, σύμφωνα με την Union Étudiante, οργάνωση του γαλλικού φοιτητικού κινήματος.

Κάποιες από τις διαδηλώσεις ήταν ειρηνικές, με μαθητές να καταγγέλλουν την κακή κατάσταση των σχολικών κτιρίων, τον μεγάλο αριθμό μαθητών στις τάξεις και τις ελλείψεις καθηγητών, όμως σε άλλες αναφέρθηκαν βίαια επεισόδια και βανδαλισμοί. Μέσα ενημέρωσης στη Γαλλία πρόβαλαν πρωτίστως τα επεισόδια, αναφερόμενα επίσης σε επιθέσεις εναντίον στάσεων λεωφορείων και μέσων μαζικής μεταφοράς και χρήση δακρυγόνων από την αστυνομία σε κάποιες τοποθεσίες.

Το υπουργείο Εσωτερικών υποστήριξε ότι η κατάσταση πλέον δεν έχει καμία σχέση με θεμιτές διεκδικήσεις, κάνοντας λόγο για “αστικές ταραχές” και κατηγορώντας την Ανυπότακτη Γαλλία της ριζοσπαστικής αριστεράς για υποκίνησή τους και “οργανωμένη μηχανορραφία”. Από την πλευρά της η Ανυπότακτη Γαλλία αντέτεινε πως η κυβέρνηση επιλέγει τη “συνωμοσιολογία” και τακτικές “φθοράς” και “πρόκλησης”.

Υπενθυμίζεται πως ο ηγέτης της, Ζαν Λυκ Μελανσόν, είναι, σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις ο πιθανότερος αντίπαλος της Μαρίν Λεπέν του Εθνικού Συναγερμού στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών.

Στο έλεος των ξένων επενδυτών

Όπως σημειώνει το Eurointelligence, το γαλλικό χρέος κατέχεται σε ποσοστό 57% από ξένους επενδυτές. Μεταξύ των προηγμένων οικονομιών, η Γαλλία έχει το υψηλότερο ποσοστό κατόχων ξένου χρέους. Το μερίδιο είναι πολύ χαμηλότερο σε χώρες όπως η Ισπανία με 42%, το Ηνωμένο Βασίλειο με 32%, η Ιταλία με 27% ή οι ΗΠΑ με 23%. Η μοίρα του γαλλικού χρέους βρίσκεται επομένως σε μεγάλο βαθμό στα χέρια διαχειριστών περιουσιακών στοιχείων εκτός Γαλλίας.

Οι εκτινάξεις των τιμών των καυσίμων, η αύξηση των λογαριασμών φυσικού αερίου και σύντομα και οι λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος μειώνουν την αγοραστική δύναμη. Οι τιμές αυξάνονται υψηλότερα από το αναμενόμενο: οι τιμές της ενέργειας έχουν αυξηθεί κατά 21% και οι τιμές των φρέσκων προϊόντων έχουν αυξηθεί κατά 9,9%, εξακολουθώντας να επηρεάζονται από τα κύματα καύσωνα. Αυτό είναι ένα νέο σοκ για την αγοραστική δύναμη και τους πραγματικούς μισθούς ακριβώς τη στιγμή που άρχισαν να ανακάμπτουν μετά την κρίση του ενεργειακού σοκ του 2021-2022.

Οι επενδυτές αρχίζουν να μιλάνε για μια χρηματοπιστωτική κρίση στην Ευρώπη. Και όσο η κρίση στο στενό του Ορμούζ δεν δείχνει σημάδια υποχώρησης, οι πιέσεις συνεχίζονται μέχρι και την περίοδο θέρμανσης.

Επιπλέον, η κυβέρνηση Λεκορνί δεν έχει κοινοβουλευτική πλειοψηφία και πρέπει να διαπραγματευτεί με τα κόμματα της αντιπολίτευσης για να περάσει τον Προϋπολογισμό. Τα τελευταία δύο χρόνια αυτές ήταν εξαιρετικά επώδυνες διαπραγματεύσεις και έντονο δράμα ενόψει της προθεσμίας του Δεκεμβρίου, προτού υιοθετηθεί στη συνέχεια μια τροποποιημένη έκδοση υπό νέο πρωθυπουργό χωρίς ψηφοφορία με τη χρήση του άρθρου 49.3. (το αντίστοιχο της πράξης νομοθετικού περιεχομένου).