Του Κώστα Ράπτη
Μετά τη συνάντηση στο Ομάν τι; Η πραγματοποίηση των ιρανο-αμερικανικών συνομιλιών στο Ομάν προσφέρει έδωσε συγκρατημένη αισιοδοξία σε μία κατάσταση, η οποία κατά βάθος παραμένει αδιέξοδη.
Μόνο η πραγματοποίηση τυχόν δεύτερης συνάντησης θα επιβεβαιώσει ότι όντως άνοιξε ένας δρόμος για τη διπλωματία και δεν αποτελούν όσα παρακολουθούμε απλώς χορογραφία εξαγοράς χρόνου για τη δικαιολόγηση προειλημμένων αποφάσεων και τη συγκέντρωση στην περιοχή των μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων που απαιτούνται για ένα πλήγμα στο Ιράν.
Προς το παρόν η ιρανική πλευρά είχε την ικανοποίηση να υπαγορεύσει τον τόπο, τη σύνθεση, τη διαδικασία και την περιορισμένη ατζέντα που επιθυμούσε, αποτρέποντας μία πολυμερή συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη, όπως είχε αρχικά προταθεί, η οποία θα καταπιανόταν, πέραν του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, και με τη διευρυμένη θεματολογία που επιδιώκουν οι ΗΠΑ (και ακόμη περισσότερο το Ισραήλ), ήτοι το βαλλιστικό οπλοστάσιο και την “περιφερειακή συμπεριφορά” (στήριξη προς τη Χεζμπολλάχ κ.τ.λ.) της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ακόμη και έτσι, όμως, η υπό τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ιρανική αντιπροσωπεία συγκατατέθηκε, προς καθησυχασμό προφανώς των πλέον σκληροπυρηνικών της Τεχεράνης, σε συνομιλίες όχι άμεσες, αλλά εκ του σύνεγγυς, δηλ. με τον φιλοξενούντα υπουργό Εξωτερικών του Ομάν να μεταφέρει τις θέσεις της μίας πλευράς στην άλλη.
Παρά ταύτα, οι συνομιλίες διήρκεσαν οκτώ ώρες – και μάλιστα με συμπερίληψη στην υπό τον Στιβ Ουίτκοφ αμερικανική αντιπροσωπεία του προεδρικού γαμπρού Τζάρεντ Κούσνερ και του Μπραντ Κούπερ, επικεφαλής της CENTCOM (της διακλαδικής Κεντρικής Διοίκησης των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων με χώρο ευθύνης τη Μέση Ανατολή). Αν το τελευταίο υπήρξε κίνηση εκφοβισμού, δεν μοιάζει να εντυπωσίασε τους Ιρανούς ιθύνοντες, οι οποίοι έμειναν σταθεροί στη θέση ότι ο μεν εμπλουτισμός ουρανίου αποτελεί κυριαρχικό δικαίωμά τους (όσο και αν θα μπορούσε να τεθεί υπό διεθνείς περιορισμούς), το δε συμβατικό οπλοστάσιο της χώρας βρίσκεται παντελώς εκτός συζήτησης.
Η στάση του Ιράν υπαγορεύεται από την εκτίμηση ότι ο Ντόναλντ Τραμπ περισσότερο επιθυμεί την ταχεία επίτευξη μίας συμφωνίας, παρά την εμπλοκή σε μία στρατιωτική περιπέτεια υψηλού κόστους. Εξ ου και η Τεχεράνη άφησε ανοικτή την οδό των συνομιλιών, ενόσω εξέπεμπε το μήνυμα ότι αυτή τη φορά τυχόν θερμή αναμέτρηση δεν θα μείνει οριοθετημένη.
Δεν είναι σαφές εάν όσα παρακολουθούμε αποτελούν προσποίηση του Τραμπ για να κάνει τους Ιρανούς να εφησυχάσουν και να κερδίσει πολιτική και διεθνή νομιμοποίηση για μία επίθεση ή συνιστούν πραγματική προσπάθεια ειρηνικής επίλυσης της κρίσης, δήλωσε στο Al-Monitor ανώτερη ισραηλινή διπλωματική πηγή υπό τον όρο της ανωνυμίας. Σε κάθε περίπτωση, σημείωσε η πηγή, τα χάσματα μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον είναι τεράστια και “ο Τραμπ δεν έχει την πολυτέλεια να βγει με την ουρά του ανάμεσα στα σκέλια”.
“Η πυρηνική απειλή του Ιράν θα τεθεί εκτός ημερήσιας διάταξης για τα επόμενα χρόνια”, δήλωσε επίσης στο Al-Monitor ανώτερη ισραηλινή πηγή ασφαλείας υπό τον όρο της ανωνυμίας. Πρόσθεσε ότι το Ιράν δεν αποτελεί πλέον κράτος στο πυρηνικό κατώφλι, λόγω της ζημιάς που προκάλεσαν οι συνδυασμένες ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις τον περασμένο Ιούνιο στις κύριες εγκαταστάσεις πυρηνικής ανάπτυξης. “Όπως έχουν τα πράγματα, οι βαλλιστικοί πύραυλοι του Ιράν είναι η μόνη εναπομένουσα απειλή του κατά του Ισραήλ και ολόκληρης της Μέσης Ανατολής. Εάν το Ιράν φτάσει σε μερικές χιλιάδες βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, δεν θα χρειαστεί πυρηνικά. Δεν είναι λιγότερο σοβαρή και υπαρξιακή από την πυρηνική απειλή, ειδικά όταν έχεις τεράστιες δυνατότητες εκτόξευσης και πυραύλους ακριβείας”, πρόσθεσε η πηγή αυτή. “Γι’ αυτό οι Ιρανοί δεν είναι πρόθυμοι να διαπραγματευτούν για αυτό το ζήτημα”.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου δεν κρύβει τις επιδιώξεις του και επιμένει ότι περισσότερο από ποτέ άλλοτε πληρούνται (δεδομένης και της πρόσφατης εσωτερικής αναταραχής στο Ιράν) οι προϋποθέσεις για μία “αλλαγή καθεστώτος” στην Τεχεράνη. Μένει να φανεί αν η ανησυχία του για την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει ο Τραμπ τον εξωθήσει στην ανάληψη μονομερούς στρατιωτικής δράσης, ώστε να εκβιάσει τις εξελίξεις.
Η έκβαση των συνομιλιών ανησυχεί όμως και την Άγκυρα. Ήδη η πρωτοβουλία των Ιρανών να απορρίψουν την Κωνσταντινούπολη ως τόπο διεξαγωγής των συνομιλιών σήμαινε πολλά. Η Ισλαμική Δημοκρατία προτιμά τις (δοκιμασμένες ήδη πριν από τη διεθνή συμφωνία του 2015 για το πυρηνικό της πρόγραμμα) διπλωματικές υπηρεσίες του Ομάν, παρά αυτές μίας χώρας μέλους του ΝΑΤΟ, με την οποία βρέθηκε σε ανταγωνισμό όχι μόνο στο παρελθόν, αλλά και στις μέρες μας, ιδίως σε ό,τι αφορά τη Συρία και τον Νότιο Καύκασο.
Από την άλλη πλευρά, το πολυμερές φορμάτ των συνομιλιών αντικειμενικά θα λειτουργούσε ως μοχλός πίεσης για διεύρυνση της ατζέντας, πέρα από τον πυρηνικό φάκελο στον οποίο επιθυμεί να περιοριστεί το Ιράν.
Όχι μόνο το αρχικό “σνομπάρισμα” από την Τεχεράνη, αλλά και η αβέβαιη έκβαση των συνομιλιών στο Ομάν υποχρεώνει την Άγκυρα να αναλογισθεί τις συνέπειες ενδεχόμενης ανάφλεξης στην περιοχή. Τυχόν προσφυγικές εισροές σε μία Τουρκία ήδη επιβαρυμένη από τη συριακή κρίση θα αποτελούσαν μεγάλο πονοκέφαλο. Πόσω μάλλον που η αποσταθεροποίηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα αναβίωνε την “κουρδική απειλή” για την Τουρκία σε ένα τρίτο μέτωπο, πέρα από αυτά της βόρειας Συρίας και του Ιράκ, και θα έδινε χώρο στο ΡΚΚ να κρατήσει περισσότερο σκληρή στάση στη διαδικασία που έχει δρομολογηθεί εντός Τουρκίας για ειρήνευση.