Σε μια εποχή που οι επιστημονικές προειδοποιήσεις για την κλιματική κατάρρευση μετατρέπονται σε βίαιη καθημερινότητα, η πολιτική οφείλει να πάψει να ακολουθεί τις εξελίξεις και να αρχίσει να τις διαμορφώνει. Σήμερα, έχουμε τη χαρά να φιλοξενούμε τη Νατάσα Βασιλείου, μια προσωπικότητα που ενσαρκώνει τη σύγχρονη ανάγκη για εξειδικευμένη γνώση στο τιμόνι της λήψης αποφάσεων.
Ως Αρχιτέκτων Μηχανικός με μεταπτυχιακή ειδίκευση στις περιβαλλοντικές και ενεργειακές μελέτες, η κ. Βασιλείου δεν προσεγγίζει την οικολογία ως μια αφηρημένη ιδεολογία, αλλά ως ένα πεδίο εφαρμοσμένης λύσης για τις πόλεις και την ύπαιθρο. Από τη θέση της Συμπροέδρου του κόμματος ΚΟΣΜΟΣ, ηγείται μιας προσπάθειας να επαναπροσδιοριστεί το ελληνικό πολιτικό σκηνικό, θέτοντας στο επίκεντρο την “Πράσινη Συμφωνία” και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Στη συζήτηση που ακολουθεί, αναλύουμε το πώς η βιωσιμότητα μπορεί να γίνει το εργαλείο για τη μείωση των ανισοτήτων, εξετάζουμε τις προτάσεις του ΚΟΣΜΟΥ για τη θωράκιση της χώρας απέναντι στα ακραία φαινόμενα, και σχολιάζουμε τις πρόσφατες παρεμβάσεις της για τα ατομικά δικαιώματα και την αυτοδιάθεση. Με το βλέμμα στραμμένο στο 2030, η Νατάσα Βασιλείου μάς παρουσιάζει έναν οδικό χάρτη για μια Ελλάδα που δεν θα επιβιώνει απλώς, αλλά θα πρωταγωνιστεί στη νέα κλιματική πραγματικότητα.
- Ως μηχανικός, βλέπετε τα νούμερα της υπερθέρμανσης του πλανήτη να “τρέχουν”. Πόσο δύσκολο είναι να πείσετε τον πολίτη ότι η οικολογική μετάβαση δεν είναι μια πολυτέλεια για λίγους, αλλά η μόνη οδός επιβίωσης για την ελληνική οικονομία;
Η πρόκληση είναι μεγάλη, γιατί οι αλλαγές που απαιτούνται είναι βαθιές και μας αφορούν όλους. Όμως η πραγματικότητα είναι ξεκάθαρη: η πράσινη μετάβαση δεν είναι επιλογή, είναι ανάγκη. Δεν αποτελεί πολυτέλεια για λίγους, αλλά τη βάση για μία σταθερή οικονομία, περισσότερες θέσεις εργασίας και καλύτερη ποιότητα ζωής τα επόμενα χρόνια.
Η δυσκολία δεν είναι να βρούμε λύσεις, αυτές υπάρχουν. Η δυσκολία είναι να γίνει κατανοητό τι σημαίνει αυτό στην καθημερινότητα. Η κλιματική κρίση δεν είναι κάτι μακρινό: τη βλέπουμε στους λογαριασμούς ενέργειας, στις καλλιέργειες που χάνονται, στις πυρκαγιές και στις πλημμύρες. Όταν αυτά επηρεάζουν άμεσα τη ζωή μας, τότε η κρίση παύει να είναι θεωρία και γίνεται προσωπική εμπειρία.
Γι’ αυτό είναι σημαντικά τα θετικά παραδείγματα. Η Τήλος, για παράδειγμα, έχει πετύχει σχεδόν ενεργειακή αυτονομία μέσω υβριδικού συστήματος ανανεώσιμων πηγών και αποθήκευσης, δείχνοντας ότι η μετάβαση μπορεί να μειώσει το κόστος και να ενισχύσει την τοπική οικονομία. Αντίστοιχα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Δανία έχει επενδύσει συστηματικά στις ΑΠΕ, δημιουργώντας χιλιάδες θέσεις εργασίας και μετατρέποντας την πράσινη ενέργεια σε εξαγώγιμο πλεονέκτημα.
Έτσι, η εικόνα αλλάζει: ο πολίτης δεν βλέπει πλέον την πράσινη μετάβαση ως βάρος, αλλά ως ευκαιρία. Κατανοεί ότι κάθε ευρώ που επενδύεται σε αυτήν δεν είναι κόστος, αλλά επένδυση στο δικό του μέλλον και στην ασφάλεια της οικογένειάς του.
- Μετά τις καταστροφές των τελευταίων ετών, ο ΚΟΣΜΟΣ επιμένει στην ανάγκη για έναν ισχυρό “Κλιματικό Νόμο”. Ποιες είναι οι 3 άμεσες παρεμβάσεις που θα κάνατε για να μην θρηνήσουμε ξανά υποδομές και ζωές;
Η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να μετρά απώλειες σε ζωές και υποδομές. Ο κατάλογος είναι μακρύς και πονάει: Μάνδρα, Μάτι, Εύβοια, Έβρος, Θεσσαλία είναι ο τραγικός απολογισμός. Η ανάγκη πρόληψης είναι ξεκάθαρη. Ο «Κλιματικός Νόμος» που προτείνουμε δεν είναι μία ακόμα θεωρητική διακήρυξη, είναι ένας νόμος με ρεαλιστικούς και δεσμευτικούς στόχους, με χρονοδιάγραμμα και σαφείς μηχανισμούς ελέγχου και διαφάνειας.
Πρώτο βήμα είναι ο υποχρεωτικός κλιματικός σχεδιασμός σε κάθε επίπεδο διοίκησης, ώστε δήμοι και περιφέρειες να έχουν έτοιμα και εφαρμόσιμα σχέδια προστασίας και προσαρμογής.
Δεύτερο η ουσιαστική αναβάθμιση των υποδομών πολιτικής προστασίας με χρήση τεχνολογίας αιχμής για έγκαιρη προειδοποίηση και αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων.
Και τρίτο, να βάλουμε τέλος σε πρακτικές που αυξάνουν τον κίνδυνο, όπως η άναρχη δόμηση, η καταστροφή δασών και η κάλυψη ρεμάτων και να προχωρήσουμε σε λύσεις που έχουν εφαρμοστεί και δουλεύουν, όπως η αποκατάσταση φυσικών ρεμάτων και η δημιουργία αστικών χώρων που μπορούν να λειτουργούν ως δεξαμενές νερού εντός του αστικού ιστού.
Το μήνυμα είναι απλό: δεν αρκεί να αντιδρούμε μετά την καταστροφή, πρέπει να προλαμβάνουμε.
- Υπάρχει ο φόβος ότι η “πράσινη” ενέργεια και τα βιώσιμα προϊόντα είναι ακριβότερα. Πώς εγγυάται ο ΚΟΣΜΟΣ ότι η βιωσιμότητα θα συνοδεύεται από κοινωνική δικαιοσύνη και μείωση των ανισοτήτων;
Το έχουμε πει πολλές φορές ότι η πράσινη μετάβαση είτε θα είναι κοινωνικά δίκαιη είτε δεν θα υπάρξει.
Στην Ελλάδα ήδη εφαρμόζονται προγράμματα όπως το «Εξοικονομώ», αλλά συχνά δεν φτάνουν στους πιο ευάλωτους. Αντίθετα, παραδείγματα όπως οι ενεργειακές κοινότητες στην Καρδίτσα δείχνουν ότι οι πολίτες μπορούν συλλογικά να μειώσουν το ενεργειακό τους κόστος. Στο εξωτερικό, χώρες όπως η Γερμανία έχουν αναπτύξει χιλιάδες ενεργειακούς συνεταιρισμούς, δίνοντας στους πολίτες ρόλο παραγωγού, ενώ στη Βιέννη η κοινωνική κατοικία συνδυάζεται με υψηλά ενεργειακά πρότυπα, μειώνοντας σημαντικά τα έξοδα διαβίωσης.
Αυτό είναι το μοντέλο το οποίο στηρίζουμε και προωθούμε στον ΚΟΣΜΟ: βιωσιμότητα που μειώνει το κόστος ζωής.
Με το πρόγραμμά μας HELLAS 2030 προτείνουμε την ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων ώστε οι πολίτες να παράγουν τη δική τους ενέργεια, στοχευμένες επιδοτήσεις για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά, ένα εθνικό σχέδιο κοινωνικής κατοικίας και πράσινης εργασίας, καθώς και προγράμματα εκπαίδευσης και επανειδίκευσης που θα δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας.
Στόχος μας είναι να μειωθεί το κόστος ζωής, όχι να αυξηθεί.
- Με την ιδιότητα της αρχιτέκτονος, πώς φαντάζεστε την ελληνική πόλη του 2030; Μπορούν οι γειτονιές μας να γίνουν βιώσιμες χωρίς να ισοπεδωθούν και να ξαναχτιστούν;
Ως αρχιτέκτονας, βλέπω τις γειτονιές μας σαν ζωντανά κύτταρα της κοινωνίας. Και ένα ζωντανό κύτταρο δεν το καταστρέφεις, το ενισχύεις για να λειτουργεί καλύτερα. Έτσι και η ελληνική πόλη του 2030 δεν χρειάζεται κατεδάφιση· χρειάζεται έναν έξυπνο, σταδιακό μετασχηματισμό.
Αυτό σημαίνει περισσότερες πράσινες διαδρομές και μικρές αστικές οάσεις, προτεραιότητα στον πεζό και το ποδήλατο μέσα από ζώνες ήπιας κυκλοφορίας, αλλά και ουσιαστική αναβάθμιση των κτιρίων: καλύτερη μόνωση, εξοικονόμηση ενέργειας, πράσινες στέγες. Σημαίνει, επίσης, να ξαναδούμε τη γειτονιά ως βασική μονάδα ζωής και στήριξης της καθημερινότητας.
Στην Αθήνα έχουν ήδη γίνει κάποια βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση. Αν αυτά συνδυαστούν με μαζική φύτευση και συστηματική αναβάθμιση των κτιρίων, μπορούν να αλλάξουν αισθητά το μικροκλίμα της πόλης.
Υπάρχουν παραδείγματα από το εξωτερικό που δείχνουν ότι αυτό είναι εφικτό. Στο Παρίσι εφαρμόζεται ήδη η «πόλη των 15 λεπτών», όπου ο κάτοικος βρίσκει τις βασικές υπηρεσίες κοντά στο σπίτι του. Στη Βαρκελώνη, τα «superblocks» περιορίζουν την κυκλοφορία των αυτοκινήτων και επιστρέφουν τον δημόσιο χώρο στους πολίτες.
Αυτές οι πρακτικές δεν είναι ξένες προς την ελληνική πραγματικότητα. Μπορούν να προσαρμοστούν στις δικές μας γειτονιές, διατηρώντας τον χαρακτήρα τους και κάνοντάς τες πιο ανθρώπινες, πιο λειτουργικές και πιο ανθεκτικές στο μέλλον.
- Πολλοί σας κατατάσσουν στα αμιγώς οικολογικά κόμματα. Ωστόσο, ο ΚΟΣΜΟΣ παρεμβαίνει παντού.Ποια είναι η ειδοποιός διαφορά σας από την υπόλοιπη προοδευτική αντιπολίτευση στην Ελλάδα;
Η βασική διαφορά μας είναι ότι δεν βλέπουμε την οικολογία ως ένα ξεχωριστό «κεφάλαιο» πολιτικής, αλλά ως το «πλαίσιο» όλων των πολιτικών. Ο ΚΟΣΜΟΣ δεν ήρθε για να προσθέσει πράσινες πινελιές σε ένα παρωχημένο μοντέλο ανάπτυξης. Αντίθετα, με το πρόγραμμα που έχει καταθέσει, προτείνει έναν συνολικό επανασχεδιασμό της οικονομίας, της παραγωγής και του κοινωνικού κράτους, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο, με γνώμονα τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ.
Ένα κοινό διεθνές πλαίσιο που ενώνει πολιτικές και κοινωνίες γύρω από ένα συνεκτικό όραμα: μείωση ανισοτήτων, καθαρή ενέργεια, δίκαιη εργασία, ισότητα, προστασία της φύσης και ισχυρούς δημοκρατικούς θεσμούς.
Για εμάς, αυτό δεν είναι θεωρία, αλλά πολιτική δέσμευση, καθώς αναγνωρίζουμε ότι οι προκλήσεις της εποχής μας δεν αντιμετωπίζονται αποσπασματικά, αλλά απαιτούν ολοκληρωμένες λύσεις που συνδέουν την οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον και δίνουν ρόλο στους ίδιους τους πολίτες.
- Επιλέξατε το μοντέλο της συμπροεδρίας. Πέρα από τον συμβολισμό, πώς βοηθά αυτό το μοντέλο στη λήψη αποφάσεων και στην εκπροσώπηση των γυναικών στην ελληνική πολιτική σκηνή;
Για εμάς στον ΚΟΣΜΟ η ηγεσία δεν είναι πρόσωπο, είναι διαδικασία. Η επιλογή της συμπροεδρίας δεν είναι συμβολική, είναι ένα πρακτικό και δημοκρατικό εργαλείο πολιτικής, που επιτρέπει σε διαφορετικές φωνές, ιδέες και απόψεις να συνυπάρχουν ισότιμα και να συμμετέχουν ουσιαστικά στη λήψη αποφάσεων.
Ειδικά στην πολιτική σκηνή της Ελλάδας όπου οι γυναίκες σπανίζουν σε ηγετικές θέσεις, η συμπροεδρία στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα, ότι η ισότητα δεν είναι λόγια, είναι πράξη.
Ενισχύει ουσιαστικά τη γυναικεία παρουσία στην ηγεσία και δείχνει έναν διαφορετικό τρόπο για το πώς μπορεί να λειτουργεί συνολικά το πολιτικό σύστημα, πιο ανοιχτά, πιο δίκαια και πιο συμμετοχικά.
- Πρόσφατα πήρατε ξεκάθαρη θέση για τη συνταγματική κατοχύρωση του δικαιώματος στην άμβλωση. Πιστεύετε ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη για μια τέτοια τομή και γιατί ο ΚΟΣΜΟΣ θέτει το ζήτημα της αυτοδιάθεσης του σώματος στην κορυφή της ατζέντας του;
Στην κορυφή της ατζέντας του ΚΟΣΜΟΣ βρίσκονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, με την αυτοδιάθεση του σώματος να αποτελεί ένα θεμελιώδες και αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα.
Η συνταγματική του κατοχύρωσή δεν είναι μια τυπική νομική πράξη, αλλά βασικός πυλώνας της δημοκρατίας, που εκφράζει τον σεβασμό στην ελευθερία και την αξιοπρέπεια του ατόμου.
Οι πρόσφατες εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες αποδεικνύουν ότι ακόμη και κατοχυρωμένα δικαιώματα μπορούν να ανατραπούν, ενώ την ίδια στιγμή χώρες όπως η Γαλλία κινούνται προς την ενίσχυση και συνταγματική τους προστασίας, αναγνωρίζοντας τη σημασία τους για το μέλλον.
Για εμάς, αυτό το ζήτημα αυτό είναι στην πρώτη γραμμή, γιατί αφορά άμεσα την ελευθερία, την υγεία και την ασφάλεια εκατομμυρίων γυναικών, αλλά και το ίδιο το επίπεδο δημοκρατίας της χώρας.
Η Ελλάδα καλείται να πάρει μια καθαρή θέση για το μέλλον και τις αξίες που θέλει να υπερασπιστεί.
- Κυρία Βασιλείου, κλείνοντας, αν μπορούσατε να ταξιδέψετε στο 2030 και να δείτε μια Ελλάδα που έχει υιοθετήσει το πρόγραμμα του ΚΟΣΜΟΥ, ποια θα ήταν η πρώτη εικόνα που θα αντικρίζατε; Τι είναι αυτό που θα έκανε έναν πολίτη σήμερα να πιστέψει ότι η αλλαγή δεν είναι μόνο αναγκαία, αλλά και εφικτή;
Θα έλεγα πως η πρώτη εικόνα δεν θα ήταν εντυπωσιακή με τον τρόπο ενός εντυπωσιακού αρχιτεκτονήματος, αλλά απλή, λειτουργική και ανθρώπινη.
Θα ήταν μια Ελλάδα όπου η καθημερινότητα είναι πιο εύκολη: πόλεις με περισσότερο πράσινο, ασφαλείς δρόμοι για περπάτημα και ποδήλατο, γειτονιές που έχουν κοντά όλα όσα χρειάζεται ο πολίτης και μέσα μεταφοράς που συνδέουν τις περιοχές χωρίς ταλαιπωρία.
Οι πολίτες καλύπτουν μεγάλο μέρος των ενεργειακών τους αναγκών από ανανεώσιμες πηγές και ενεργειακές κοινότητες, μειώνοντας το κόστος και ενισχύοντας τις συνεργασίες μέσα στις γειτονιές.
Οι νέοι μένουν και επιστρέφουν στην περιφέρεια, γιατί βλέπουν τις προοπτικές ανάπτυξης που υπάρχουν σε εργασία, εκπαίδευση, υγεία και βασικές υπηρεσίες.
Ταυτόχρονα, το κράτος λειτουργεί με διαφάνεια και συμμετοχή, η οικονομία γίνεται πιο δίκαιη και βιώσιμη και κανείς δεν μένει πίσω, με πολιτικές που στηρίζουν τους πιο ευάλωτους και μειώνουν τις ανισότητες. Αυτή είναι η ουσία του προγράμματος μας HELLAS 2030, να συνδέσει την πράσινη μετάβαση με την ποιότητα ζωής και τη δικαιοσύνη.
Αυτό που μπορεί να πείσει σήμερα τον πολίτη δεν είναι λόγια, αλλά απτά αποτελέσματα, λύσεις που υπάρχουν ήδη, ευρωπαϊκά εργαλεία που μπορούμε να αξιοποιήσουμε και παραδείγματα που δείχνουν ότι η αλλαγή είναι εφικτή. Και κυρίως, οι μικρές καθημερινές νίκες: πιο εύκολες μετακινήσεις, χαμηλότεροι λογαριασμοί ενέργειας, καλύτερη στήριξη για όσους το έχουν ανάγκη, δείχνουν ότι η πρόοδος υπάρχει.
Η αλλαγή δεν είναι κάτι μακρινό, είναι εφικτή, γιατί είναι δίκαιη και ορατή. Πολιτική βούληση χρειάζεται και συλλογική προσπάθεια.