Στη σύγχρονη ελληνική πολιτική σκηνή, ένα ερώτημα που σπάνια τίθεται με την ευθύτητα που του αξίζει είναι το εξής: μπορεί ένας εν ενεργεία δικηγόρος να ηγείται πολιτικού κόμματος χωρίς αυτό να εγείρει σοβαρά ζητήματα ασυμβίβαστου;
Η απάντηση, αν κανείς εξετάσει τα πράγματα νηφάλια, είναι αρνητική — και οι λόγοι είναι τόσο πρακτικοί όσο και θεσμικοί.
Η δικηγορία δεν είναι «επάγγελμα»· είναι λειτούργημα με δεσμεύσεις
Ο δικηγόρος έχει υποχρέωση πίστης στον εντολέα του. Αυτή η υποχρέωση δεν είναι απλώς συμβατική — είναι δεοντολογική και θεσμικά κατοχυρωμένη. Ο Κώδικας Δικηγόρων δεν αφήνει περιθώρια: η υπεράσπιση των συμφερόντων του πελάτη πρέπει να είναι ολοκληρωμένη και απρόσκοπτη.
Ένας αρχηγός κόμματος, όμως, έχει έναν εντελώς διαφορετικό εντολέα: τον ελληνικό λαό, ή τουλάχιστον εκείνο το τμήμα του που του παρέχει την εκλογική του εντολή. Οι δύο ρόλοι δεν απλώς «διαφέρουν»· είναι δομικά ασύμβατοι.
Το ζήτημα των συγκρούσεων συμφερόντων
Σκεφτείτε την απλή πραγματικότητα: ένας δικηγόρος-αρχηγός κόμματος χειρίζεται υποθέσεις. Αυτές οι υποθέσεις αφορούν πρόσωπα, εταιρείες, ομάδες συμφερόντων. Ορισμένα από αυτά τα πρόσωπα και τις εταιρείες επηρεάζονται άμεσα από νομοθετικές και πολιτικές αποφάσεις.
Πώς διασφαλίζεται ότι η πολιτική τοποθέτηση δεν επηρεάζεται — έστω και ασυνείδητα — από τα συμφέροντα εντολέων; Και αντιστρόφως: πώς προστατεύεται ο εντολέας από την πολιτική έκθεση του δικηγόρου-αρχηγού;
Η αδιαφάνεια που παράγεται από αυτήν τη διπλή ιδιότητα είναι, εκ της φύσεώς της, ανεξέλεγκτη.
Η δημοκρατική ευθύνη απαιτεί αποκλειστικότητα
Η αρχηγία κόμματος — ιδίως κόμματος με βουλευτική παρουσία — δεν είναι ένας «μερικής απασχόλησης» ρόλος. Απαιτεί πλήρη αφοσίωση, διαρκή παρακολούθηση της πολιτικής επικαιρότητας, και — πάνω από όλα — ηθική αποστασιοποίηση από ιδιωτικά συμφέροντα.
Σε χώρες με πιο σαφείς θεσμικές παραδόσεις, τα ζητήματα αυτά επιλύονται με σαφείς κανόνες ασυμβίβαστου. Στην Ελλάδα, η παράδοση του «τα κάνω όλα» έχει επανειλημμένα αποδειχθεί πηγή κρίσεων εμπιστοσύνης.
Η λύση δεν είναι καταστολή — είναι καθαρότητα
Δεν υπάρχει κανένα ζήτημα να είναι κάποιος δικηγόρος και πολιτικός. Πολλοί από τους σημαντικότερους πολιτικούς ηγέτες παγκοσμίως προήλθαν από τη νομική. Η διαφορά έγκειται στο εξής: επέλεξαν. Ανέστειλαν ή εγκατέλειψαν την ενεργό άσκηση του επαγγέλματος όταν ανέλαβαν πολιτικό ρόλο.
Αυτή η επιλογή δεν αποτελεί θυσία· αποτελεί προϋπόθεση αξιοπιστίας.
Ο πολίτης έχει κάθε δικαίωμα να ζητά από τους πολιτικούς του αρχηγούς να είναι αποκλειστικά πολιτικοί αρχηγοί. Όχι επειδή η δικηγορία είναι υποδεέστερο επάγγελμα, αλλά επειδή η πολιτική ευθύνη απαιτεί ολόκληρο τον άνθρωπο.