Στην ελληνική πολιτική ιστορία, λίγα πράγματα είναι πιο σπάνια από έναν πρώην πρωθυπουργό που παραιτείται από το κόμμα που ο ίδιος έφτιαξε, εξαφανίζεται για μερικούς μήνες, και επιστρέφει ιδρύοντας νέο πολιτικό σχήμα — αφήνοντας πίσω του το ιστορικό κόμμα να καταρρέει αργά αλλά σταθερά. Αυτό ακριβώς κάνει ο Αλέξης Τσίπρας την άνοιξη του 2026, με ένα εγχείρημα που πολλοί αποκαλούν «αλλαγή ΑΦΜ» — δηλαδή μεταφορά του ίδιου πολιτικού κεφαλαίου σε νέο νομικό και πολιτικό «περίβλημα», αφήνοντας πίσω τα χρέη, τις αποτυχίες και τα βαρίδια.
Ο πρωτοφανής πολιτικός ελιγμός
Η ιστορία αυτή ξεκινά ουσιαστικά από το 2023, όταν ο Τσίπρας παραιτείται από την προεδρία του ΣΥΡΙΖΑ μετά την εκλογική ήττα. Ακολουθεί η εκλογή Κασσελάκη, ο σουρεαλισμός χτυπά κόκκινο, η αξιωματική αντιπολίτευση γίνεται μεσημεριανάδικο σίριαλ και ο ΣΥΡΙΖΑ διασπάται με την ίδρυση της Νέας Αριστεράς. Τέσσερις μήνες μετά την εκλογή Κασσελάκη, ο Τσίπρας παρεμβαίνει εναντίον του νέου Προέδρου, λίγες ώρες πριν ξεκινήσει το συνέδριο του Φεβρουαρίου του 2024. Ο Κασσελάκης επιβιώνει, πρόσκαιρα, και μετά από μήνες σύγκρουσης με τα «τσιπρικά» στελέχη, έρχεται η εκπαραθύρωσή του τον Νοέμβριο του 2024.
Αυτό που ακολουθεί είναι παρτίδα σκάκι με πολλά κρυφά κινήματα.
Το «Ινστιτούτο» ως προθάλαμος επιστροφής
Τον Ιούνιο του 2024 ιδρύεται το Ινστιτούτο Τσίπρα — μια δομή που επίσημα παρουσιάζεται ως think tank, αλλά στην ουσία λειτουργεί ως επιχειρησιακό κέντρο για την επόμενη κίνηση. Ο πρώην πρωθυπουργός δεν χάνει χρόνο. Χτίζει δίκτυο, κρατά επαφές, περιοδεύει ανεπίσημα. Μελετά τη δημοσκοπική πτώση του ΣΥΡΙΖΑ — ο οποίος από εναλλακτικός κυβερνητικός πόλος έχει συρρικνωθεί σε μικρό κόμμα στο 8-9% — και βλέπει ανοιχτό χώρο στην κεντροαριστερά. Ο ίδιος δεν βιάζεται. Ξέρει ότι η κατάλληλη στιγμή θα έρθει από μόνη της.
Η «ΕΛΑΣ» και η στρατηγική της «φρεσκάδας»
Στα τέλη Μαΐου 2026, η πολιτική βόμβα ανατινάσσεται. Ο Αλέξης Τσίπρας παρουσιάζει το νέο κόμμα «ΕΛΑΣ: Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη», με ένα κοριτσάκι να του δίνει το χαρτί με το όνομα — εικόνα προδιαλεγμένη με υπολογισμό, για να μεταφέρει αίσθηση αθωότητας και νέας αρχής.
Το πρώτο πράγμα που έκανε «μπαμ» ήταν η πλήρης απουσία βουλευτών. Εν ενεργεία βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ ή της Νέας Αριστεράς δεν θα έβρισκε κανείς ούτε για δείγμα. Επρόκειτο για συνειδητή πολιτική επιλογή: οι διοργανωτές ήθελαν με κάθε τρόπο να αποφύγουν τη σύνδεση του νέου εγχειρήματος με τα υφιστάμενα κομματικά σχήματα. Ήθελαν να δείξουν κάτι «φρέσκο» και όχι μια ανακύκλωση γνωστών προσώπων.
Αυτό είναι το κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής: ο Τσίπρας επιστρέφει, αλλά επιστρέφει καθαρός. Χωρίς τον ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς τα μνημόνια, χωρίς τον Κασσελάκη, χωρίς τις ευθύνες του παρελθόντος. Αλλαγή ΑΦΜ με ό,τι αυτό σηματοδοτεί. Το μοντέλο που επιχειρεί να εφαρμόσει παραπέμπει περισσότερο σε πολιτικό κίνημα παρά σε κλασικό κομματικό οργανισμό, με έμφαση στις μικρές συναντήσεις, στις τοπικές συσκέψεις και στις άμεσες επαφές με τους πολίτες. Η εικόνα που θέλει να προβάλει είναι αυτή ενός ανοιχτού κινήματος, όχι ενός ακόμα κόμματος-γραφειοκρατίας.
Ποιοι πάνε μαζί του
Η συγκέντρωση παρουσίασης της ΕΛΑΣ αποκάλυψε πολλά για το προφίλ αυτών που ο Τσίπρας θέλει και μπορεί να πάρει μαζί του. Γνωστά στελέχη και πρώην βουλευτές και υπουργοί του ΣΥΡΙΖΑ, όπως ο Διονύσης Τεμπονέρας, η Δώρα Αυγέρη, ο Γιώργος Βασιλειάδης, ο Μάριος Κάτσης, ο Μενέλαος Μαλτέζος, ο Παναγιώτης Κουρουμπλής, ο Κώστας Γαβρόγλου, ο Γιάννης Μπαλάφας, ο Νίκος Μανιός. Επίσης, ο Νίκος Μπίστης από τη Νέα Αριστερά, και οι Αντώνης Σαουλίδης και Άννα Παπαδοπούλου από το ΠΑΣΟΚ, δείχνοντας τη διάθεση για διεύρυνση του ακροατηρίου πέρα από τα σύνορα της αριστεράς, αλλά και ο γνωστός συνδικαλιστής Νίκος Φωτόπουλος. Η εκπρόσωπος τύπου ορίστηκε η Θεώνη Κουφονικολάκου με τέσσερις αναπληρωτές: τους Κώστα Καρπουχτσή, Γιώργο Μπαλατσούκα, Νίκο Νυφούδη και Άννα Παπαδοπούλου.
Η μεγάλη εικόνα είναι ξεκάθαρη: η ΕΛΑΣ τραβά κυρίως δύο κατηγορίες ανθρώπων. Πρώτον, «τσιπρικά» στελέχη που είναι απαξιωμένα από τον ρόλο τους στον ΣΥΡΙΖΑ και βλέπουν στο νέο κόμμα μια ευκαιρία να ξεπλυθούν. Δεύτερον, ανθρώπους από το ευρύτερο κεντροαριστερό χώρο — ΠΑΣΟΚ, Νέα Αριστερά, ανεξάρτητοι — που αναζητούσαν ένα πολιτικό σπίτι. Δεν είναι τυχαίο ότι η παρουσίαση αφορούσε ένα μείγμα από ανθρώπους του Κέντρου και της Αριστεράς: αυτό είναι το εκλογικό κοινό-στόχος.
Η δημοσκοπική δυναμική που αλλάζει τα πάντα
Η δημοσκοπική δυναμική που καταγράφεται για την ΕΛΑΣ έχει ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση για το μέλλον του ΣΥΡΙΖΑ. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που διακινούνται στο εσωτερικό του κόμματος, εφόσον οι πρώτες μετρήσεις επιβεβαιωθούν, ένα σημαντικό τμήμα της σημερινής κοινοβουλευτικής ομάδας και του κομματικού μηχανισμού θα βρεθεί μπροστά στο δίλημμα της πολιτικής μετακίνησης. Το ερώτημα δεν είναι πλέον «αν» αλλά «πότε» και «με ποιον τρόπο» θα γίνει η αναδιάταξη.
Ο χορός της Κεντρικής Επιτροπής: Η τελευταία μάχη
Η Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ της 6ης Ιουνίου 2026 ήταν η σκηνή της πιο αποκαλυπτικής εσωκομματικής σύγκρουσης των τελευταίων χρόνων. Σε πεδίο σύγκρουσης μετατράπηκε η συνεδρίαση μετά την τοποθέτηση του Φάμελλου, ο οποίος επανέλαβε το άνοιγμα προς τον Τσίπρα λέγοντας «στεκόμαστε δίπλα στην πρωτοβουλία του Αλέξη Τσίπρα, τη στηρίζουμε» — φράση που προκάλεσε νέο κύμα αντιδράσεων από τους Παύλο Πολάκη, Νίκο Παππά και Ρένα Δούρου.
Η Δούρου, χαρακτηριστικά, αναγνώρισε ότι μετά την ίδρυση της ΕΛΑΣ «υπάρχει ένα πριν και ένα μετά» στον χώρο της Αριστεράς, αλλά απέρριψε κατηγορηματικά κάθε συζήτηση για αυτοδιάλυση: «Δεν τίθεται με κανέναν τρόπο θέμα αυτοδιάλυσης. Είναι εκτός πραγματικότητας.» Τελικά εγκρίθηκε με μεγάλη πλειοψηφία η πρόταση Φάμελλου για συμπόρευση με το κόμμα Τσίπρα. Αυτό είναι το πιο παράδοξο στοιχείο όλης της ιστορίας: η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ επέλεξε να «στηρίξει» τον Τσίπρα, ανοίγοντας στην ουσία τον δρόμο για να αδειάσει το κόμμα από τα πιο ζωντανά στελέχη του.
Ποιους αφήνει πίσω — και γιατί
Το «κόλπο» του Τσίπρα έχει και τη σκοτεινή του πλευρά: αυτοί που μένουν πίσω στον ΣΥΡΙΖΑ είναι άνθρωποι που ο ίδιος δεν θέλει ή δεν μπορεί να πάρει. Πρώτα, ο Παύλος Πολάκης — ίσως το πιο εμβληματικό πρόσωπο της αριστερής φτέρυγας — μένει πίσω. Η παρουσία του θα αντιφάσκει με το «φρέσκο» και «κεντρικό» προφίλ που θέλει η ΕΛΑΣ. Ο Πολάκης συμβολίζει ό,τι ο Τσίπρας θέλει να ξεχαστεί. Η Ρένα Δούρου, παρά το ότι αναγνωρίζει τη νέα πραγματικότητα, εκφράζει τη σκληρή αριστερά εντός ΣΥΡΙΖΑ που δεν πρόκειται να αποδεχθεί εύκολα μια συγχώνευση υπό τους όρους του Τσίπρα. Ο Νίκος Παππάς και η πτέρυγά του έχουν πάντα θέσει ιδεολογικές γραμμές πάνω από προσωπολατρία — δεν χωράνε εύκολα σε ένα σχήμα που ορίζεται από τον χαρισματικό ηγέτη.
Πηγές κοντά στον πρώην πρωθυπουργό απορρίπτουν κατηγορηματικά ένα σενάριο αυτοδιάλυσης του ΣΥΡΙΖΑ, επισημαίνοντας ότι ο Τσίπρας δεν πρόκειται να αποδεχθεί μια εξέλιξη που θα τον έβαζε να «χρεωθεί» τη διάλυση του κόμματος που ο ίδιος ουσιαστικά διαμόρφωσε και οδήγησε στην εξουσία. Αυτό αποκαλύπτει τον πυρήνα του «κόλπου»: ο Τσίπρας θέλει να φύγουν από τον ΣΥΡΙΖΑ όσοι θέλουν να έρθουν μαζί του, αλλά δεν θέλει να αναλάβει ο ίδιος την πολιτική ευθύνη της διάλυσης.
Η τέλεια πολιτική «μαιευτική»
Αναμένονται μαζικές παραιτήσεις στελεχών από κομματικά όργανα και οργανώσεις με προορισμό την ΕΛΑΣ, ενώ το κύμα μετακινήσεων ενδέχεται να επεκταθεί και σε στελέχη που μέχρι σήμερα τηρούσαν στάση αναμονής. Αυτή είναι η ουσία της στρατηγικής: ο Τσίπρας δεν χρειάζεται να καταστρέψει τον ΣΥΡΙΖΑ. Ο ΣΥΡΙΖΑ καταστρέφεται μόνος του, αδειάζοντας τα καλύτερα στελέχη του προς την ΕΛΑΣ, ενώ ο ίδιος παραμένει με τα χέρια καθαρά. Είναι η τέλεια πολιτική «μαιευτική»: δεν σκοτώνεις τον αντίπαλο, τον αφήνεις να αποβάλει μόνος του ό,τι έχει αξία.
Ο Τσίπρας έκανε αυτό που πολύ λίγοι πολιτικοί ηγέτες κατορθώνουν: επέστρεψε χωρίς να ξαναέρθει. Άφησε τους άλλους να κάνουν τις λάθος κινήσεις, και τώρα εμφανίζεται ως λύση σε αδιέξοδο που ο ίδιος εν πολλοίς δημιούργησε. Η «αλλαγή ΑΦΜ» δεν είναι απλώς ρητορική φιγούρα — είναι μια ακριβής περιγραφή του πολιτικού εγχειρήματος: ίδιο κεφάλαιο, νέος φορέας, καθαρό ιστορικό. Το πόσο θα αντέξει αυτή η στρατηγική στις πολυπλοκότητες της ελληνικής πολιτικής πραγματικότητας, αυτό είναι το ερώτημα που θα απαντήσουν οι εκλογές.