Το ΚΚΕ, πιστό στη λενινιστική τακτική, τα έτη 1946 και 1947 συνδύαζε τη νόμιμη παρουσία με τον ένοπλο αγώνα. Βέβαια, αυτός ο συνδυασμός δράσης τελικά αποπροσανατόλισε την οργανωμένη βάση του Κόμματος κυρίως στα αστικά κέντρα, με συνέπεια σε μια κρίσιμη χρονικά περίοδο να υπάρξει σύγχυση τακτικών στόχων και στρατηγικής.
Από την άλλη μεριά το επίσημο κράτος, ακόμα σε μια εμβρυακή κατάσταση, φρόντισε να εξοπλιστεί νομικά και πολιτικά με το Γ΄ Ψήφισμα (18/6/1946) και αργότερα με τον Α.Ν 509 (27/12/1947), δύο νομοθετήματα με τα οποία στο θεσμικό επίπεδο επεδίωξε να αντιμετωπίσει τον εμφύλιο πόλεμο στην πρώιμη και στην ώριμη μορφή του. Συγχρόνως έτρεχαν στα κακουργιοδικεία, σε πρώτο και δεύτερο βαθμό, οι δίκες για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά την Κατοχή, με βάση τη Συμφωνία της Βάρκιζας και όχι μόνο.
Το ερώτημα είναι γιατί το επίσημο κράτος άργησε τόσο πολύ να θέσει εκτός νόμου το ΚΚΕ, ενώ από την επίθεση στο Λιτόχωρο και μετά, σε όλη την ύπαιθρο λάμβαναν χώρα επιθέσεις ανταρτών κατά σταθμών χωροφυλακής και στρατιωτικών μονάδων. Να υπενθυμίσω πως στις 28 Οκτωβρίου 1946 συγκροτήθηκε το Αρχηγείο των ανταρτών, δηλαδή ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, ενώ από τον Οκτώβριο του ιδίου έτους μέχρι και τις 30 Απριλίου 1947 έδρασε στη Θεσσαλονίκη η Στενή Αυτοάμυνα, το αντάρτικο πόλης του νόμιμου ΚΚΕ. Παράλληλα, από τις αρχές Απριλίου 1947, η Ελληνικός Στρατός διεξήγαγε ευρείας εκτάσεως επιχειρήσεις στη Στερεά Ελλάδα (επιχείρηση Τέρμινους), ενώ το καλοκαίρι και το φθινόπωρο ημιαστικά κέντρα δέχονταν επιθέσεις των ανταρτών. Ακόμα και όταν με το Σχέδιο Λίμνες ( Σεπτέμβριος 1947) προβλεπόταν εμμέσως απόσπαση ελληνικού εδάφους, ακόμα και τότε το ΚΚΕ παρέμενε τυπικά νόμιμο. Ετέθη εκτός νόμου μόνον όταν αμφισβήτησε το ίδιο το Ελληνικό κράτος ιδρύοντας δική του κυβέρνηση, με όλα τα συνεπακόλουθα.
Ας σημειωθεί πως οι ελληνικές κυβερνήσεις των ετών 1946-1947 ουδέποτε αναγνώρισαν τον εμφύλιο χαρακτήρα των συγκρούσεων. Κατήγγειλαν στον ΟΗΕ την ανάμιξη στις εσωτερικές υποθέσεις της Ελλάδας των λαϊκών δημοκρατιών της Αλβανίας, της Βουλγαρίας και της Γιουγκοσλαβίας, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στο «κράτος του Μπούλκες» και στον ρόλο του στη δράση των ανταρτοομάδων. Σήμερα είναι γνωστό πως πρώτα οι Βρετανοί και στη συνέχεια οι Αμερικάνοι ήθελαν η Ελλάδα στους διεθνείς οργανισμούς να δίνει την εικόνα ενός κράτους που εξαντλεί όλα τα δημοκρατικά περιθώρια, αν και δέχεται επίθεση από τους γείτονές του. Παράλληλα, και η στάση των ΗΠΑ ακολουθούσε μια παράλληλη πορεία με τις σχέσεις του Δυτικού Κόσμου με τη Σοβιετική Ένωση. Στα τέλη του 1947, όταν το ΚΚΕ ετέθη και τυπικά εκτός νόμου, ο Ψυχρός Πόλεμος είχε ξεκινήσει.
Στη Θεσσαλονίκη η διπλή τακτική του ΚΚΕ -νόμιμη και παράνομη δουλειά- αποδείχθηκε αναποτελεσματική. Ενώ δρούσε η Στενή Αυτοάμυνα, εκατοντάδες στελέχη του ΚΚΕ με νόμιμη δουλειά σε μαζικούς χώρους, συλλαμβάνονταν και εκτοπίζονταν, ενώ άλλοι φυγόδικοι ή φυγόστρατοι, κυκλοφορούσαν χωρίς κανένα μέτρο προφύλαξης, ρισκάροντας όχι μόνον τη δική τους τύχη, αλλά και των συντρόφων τους με τους οποίους ερχόταν σε επαφή. Υπήρξαν περιπτώσεις που «παράνομοι» είχαν παραμάσχαλα την εφημερίδα «Συμφιλιωτής», το έντυπο που εξέδιδε το ΚΚΕ μετά το σφράγισμα της «Λαϊκής Φωνής». Ο τίτλος της νέας εφημερίδας δεν ήταν τυχαίος. Εξέφραζε την επίσημη γραμμή του Κόμματος για συμφιλίωση, την οποία προέβαλλε ο «Ριζοσπάστης» και τα ανώτατα στελέχη του ΚΚΕ στις ομιλίες τους.
Η Θεσσαλονίκη από τα μέσα του 1946 είναι η πόλη στην οποία βρίσκουν καταφύγιο κομματικά στελέχη από την επαρχία που είχαν εκτεθεί κατά την περίοδο της Εαμοκρατίας. Συγχρόνως λειτουργούσε και ο μηχανισμός των στρατολόγων που αποσκοπούσε, πρώτον, στην οργάνωση των διάσπαρτων αριστερών και δεύτερον, όταν μετά την ίδρυση του ΔΣΕ συγκροτήθηκε το Αρχηγείο Χαλκιδικής, στην προώθησή τους μέσω του συγκεκριμένου Αρχηγείου στο βουνό. Ήταν μια δύσκολη επιχείρηση καθώς οι διωκτικές αρχές υπό τους Βαρδουλάκη, Μουσχουντή και Παπατσώρη του Α΄ Αστυνομικού Τμήματος (ανατολική Θεσσαλονίκη), μέσω των πληροφοριοδοτών γνώριζαν γιάφκες και πρόσωπα, ενώ το δρομολόγιο ήταν συγκεκριμένο μέσω Χορτιάτη.
Στη Θεσσαλονίκη το 1947 διεξήχθησαν τουλάχιστον δύο δίκες στρατολόγων που επέσυραν και θανατικές ποινές, εκ των οποίων μερικές δεν εκτελέστηκαν λόγω της παρουσίας στην πόλη της Επιτροπής Έρευνας του ΟΗΕ για το τι συμβαίνει στα βόρεια σύνορα της Ελλάδας. Πάντως στο τέλος του 1947, με το ΚΚΕ στην πλήρη παρανομία, η δράση των κομμουνιστών εντός της Θεσσαλονίκης είχε όλα τα χαρακτηριστικά της αποστολής αυτοκτονίας. Άνθρωποι αποκομμένοι, χωρίς στηρίγματα, το καλύτερο που περίμεναν ήταν να μπορέσουν να βγουν στο βουνό. Όσοι συνελήφθησαν και δεν εκτελέστηκαν, σχεδόν όλοι στα τέλη της δεκαετίας του 1950 είχαν αποφυλακιστεί. Εκ των υστέρων διαπίστωσαν πως η εναλλακτική τους ήταν ο θάνατος στο βουνό ή η υπερορία στις λαϊκές δημοκρατίες.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: To αντάρτικο στη Θεσσαλονίκη το 1948
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Κι όμως έχουμε ένα Μητροπολιτικό πάρκο