29/10: Ενισχύσεις αλιείας υπό έλεγχο, αλλά το 90% παραμένει ισχυρισμός

Στις 29 Οκτωβρίου, ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής Σάκης Αρναούτογλου γνωστοποίησε ότι ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλυτικά στοιχεία για την κατανομή των κονδυλίων LEADER Αλιείας/CLLD στην Ελλάδα. Η παρέμβαση εστιάζει σε μια σοβαρή αλλά ακόμη ανεπιβεβαίωτη επισήμανση εκπροσώπων του κλάδου: ότι περίπου το 90% των ιδιωτικών ενισχύσεων κατευθύνθηκε σε δικαιούχους που δεν είναι επαγγελματίες αλιείς. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν τα προγράμματα υπηρετούν πράγματι την αλιεία ή ευρύτερους στόχους τοπικής ανάπτυξης.

Το «90%» δεν είναι ακόμη επίσημο εύρημα

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ, εκπρόσωποι του αλιευτικού κλάδου αναφέρουν ότι σημαντικό μέρος των χρηματοδοτήσεων για τοπική ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών στηρίζει επιχειρήσεις και δραστηριότητες χωρίς άμεση σχέση με την αλιευτική παραγωγή. Οι ίδιοι, όπως μεταφέρει το κόμμα, εκτιμούν ότι περίπου εννέα στις δέκα ιδιωτικές ενισχύσεις πήγαν σε μη αλιείς.

Η διατύπωση χρειάζεται προσοχή: πρόκειται για επισήμανση του κλάδου που παρατίθεται σε κομματική ανακοίνωση και όχι για δημοσιευμένο, επίσημο απολογισμό της κατανομής. Δεν δίνονται συνολικά ποσά, αριθμός δικαιούχων, αναλυτικά ποσοστά ανά πρόγραμμα ή ανεξάρτητη αξιολόγηση που να επιβεβαιώνει το μέγεθος. Το ίδιο το ΠΑΣΟΚ αναγνωρίζει ότι ο ισχυρισμός χρήζει επίσημης επιβεβαίωσης.

Αυτό δεν ακυρώνει το ερώτημα· καθιστά όμως αναγκαία τη δημοσιοποίηση συγκρίσιμων στοιχείων πριν το ποσοστό χρησιμοποιηθεί ως τεκμηριωμένο συμπέρασμα. Χωρίς σαφή στοιχεία για το ποιος έλαβε ενίσχυση και για ποια δραστηριότητα, ούτε η κριτική ούτε η υπεράσπιση του σχεδιασμού μπορούν να ελεγχθούν επαρκώς.

Τι ζητείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Ο Αρναούτογλου, μέλος της Επιτροπής Αλιείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κατέθεσε ερώτηση ζητώντας πληροφορίες για δύο προγραμματικές περιόδους, το 2014–2020 και το 2021–2027. Ειδικότερα, ρωτά αν η Επιτροπή διαθέτει αναλυτικά στοιχεία για το μερίδιο των ενισχύσεων που έλαβαν επαγγελματίες αλιείς, αλιευτικές επιχειρήσεις και άλλοι δικαιούχοι.

Η ερώτηση δεν περιορίζεται στην ταυτότητα των δικαιούχων. Ζητά επίσης να διευκρινιστεί πώς ελέγχεται η επιλεξιμότητα των έργων και με ποιον τρόπο αποτιμάται η πραγματική συμβολή τους στην αλιεία, στις θέσεις εργασίας και στο εισόδημα των αλιέων. Αυτή είναι η ουσιαστική δοκιμασία για ένα πρόγραμμα που φέρει την αλιεία στον τίτλο του: όχι μόνο αν τα χρήματα δαπανήθηκαν σύμφωνα με τους κανόνες, αλλά και αν πέτυχαν τον δηλωμένο σκοπό τους.

Το δίλημμα ανάμεσα στην τοπική ανάπτυξη και τη στήριξη των αλιέων

Τα προγράμματα τοπικής ανάπτυξης μπορούν να επιδιώκουν ευρύτερους στόχους σε αλιευτικές περιοχές, πέρα από τη χρηματοδότηση της ίδιας της αλιευτικής παραγωγής. Επομένως, η συμμετοχή μη αλιευτικών επιχειρήσεων δεν αποδεικνύει από μόνη της κακοδιαχείριση ή αποτυχία. Το κρίσιμο είναι αν τα κριτήρια και οι στόχοι είναι σαφείς και αν τα αποτελέσματα αποτυπώνονται με τρόπο που επιτρέπει να κριθεί ποιοι ωφελήθηκαν και τι άλλαξε.

Από την άλλη, αν επιβεβαιωθεί ότι η μεγάλη πλειονότητα των ιδιωτικών ενισχύσεων κατευθύνθηκε εκτός του επαγγελματικού αλιευτικού κλάδου, προκύπτει εύλογη ανάγκη εξήγησης για τις προτεραιότητες και τα κριτήρια κατανομής. Η ανακοίνωση επικαλείται ως φόντο τη γήρανση του ελληνικού στόλου, την αύξηση του λειτουργικού κόστους και τη δυσκολία επιβίωσης των επαγγελματιών αλιέων. Δεν συνοδεύει, ωστόσο, αυτές τις αναφορές με αριθμητικά στοιχεία, άρα δεν συνιστούν από μόνες τους μέτρηση της κατάστασης ή απόδειξη αιτιώδους σχέσης με τις ενισχύσεις.

Η επόμενη περίοδος και η λογοδοσία

Η παρέμβαση θέτει και ζήτημα για το δημοσιονομικό πλαίσιο 2028–2034: αν εξετάζεται σαφέστερος διαχωρισμός των γενικών δράσεων τοπικής ανάπτυξης από την ειδική στήριξη της αλιείας, καθώς και αναθεώρηση των περιορισμών αλιευτικής ικανότητας χωρίς αύξηση της αλιευτικής πίεσης. Πρόκειται για ερωτήματα προς την Επιτροπή, όχι για ήδη αποφασισμένες αλλαγές πολιτικής.

Το επόμενο βήμα είναι συγκεκριμένο: απάντηση με στοιχεία για τις δύο περιόδους, σαφή ορισμό των κατηγοριών δικαιούχων και αποτίμηση των αποτελεσμάτων. Θα πρέπει επίσης να καταστεί κατανοητό πώς συνδυάζονται οι ευρύτεροι στόχοι ανάπτυξης των παράκτιων περιοχών με την άμεση στήριξη των επαγγελματιών αλιέων. Μέχρι να δημοσιοποιηθούν αυτά τα δεδομένα, το «90%» παραμένει ισχυρισμός που ζητά έλεγχο — και η αποτελεσματικότητα των κονδυλίων ανοιχτό ζήτημα λογοδοσίας.