Του Χάρη Φλουδόπουλου
Η Ευρώπη μπορεί να μειώσει το ενεργειακό της κόστος, να ενισχύσει τη βιομηχανική της ανταγωνιστικότητα και να απεξαρτηθεί από τα ορυκτά καύσιμα μόνο εάν επιταχύνει τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας. Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα που κυριάρχησε στις εργασίες του Power Summit 2026 της Eurelectric στο Ελσίνκι, όπου εκπρόσωποι της βιομηχανίας, των εταιρειών ηλεκτρισμού, της τεχνολογίας και των data centers παρουσίασαν ένα νέο μοντέλο συνεργασίας για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Η συζήτηση ανέδειξε ότι η ενεργειακή μετάβαση εισέρχεται πλέον σε μια νέα φάση. Ενώ η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας έχει ήδη σημειώσει εντυπωσιακή πρόοδο στην απανθρακοποίηση, οι τομείς των μεταφορών, των κτιρίων και της βιομηχανίας εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα. Το επόμενο μεγάλο βήμα, σύμφωνα με τους ομιλητές, είναι η μεταφορά αυτής της πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας στην πραγματική οικονομία.
Ο Jan Rosenow από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης παρουσίασε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία η ηλεκτρική ενέργεια καλύπτει σήμερα μόλις το 23% της τελικής ενεργειακής κατανάλωσης στην Ευρώπη, ενώ το υπόλοιπο 77% εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άλλα καύσιμα. Όπως τόνισε, η απανθρακοποίηση του ηλεκτρισμού έχει προχωρήσει σημαντικά, με τις ανανεώσιμες πηγές να κυριαρχούν πλέον σε πολλές ευρωπαϊκές αγορές, γεγονός που καθιστά τον εξηλεκτρισμό το επόμενο αναγκαίο βήμα της ενεργειακής μετάβασης.
Η ενέργεια που χάνεται
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ του εξηλεκτρισμού ήταν η πολύ μεγαλύτερη ενεργειακή αποδοτικότητα των ηλεκτρικών τεχνολογιών σε σχέση με τα συστήματα καύσης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, σχεδόν τα δύο τρίτα της πρωτογενούς ενέργειας που καταναλώνεται σήμερα παγκοσμίως χάνονται κατά τη διαδικασία μετατροπής και χρήσης των ορυκτών καυσίμων. Αντίθετα, ένα σύστημα που θα βασίζεται σε ηλεκτρικές τεχνολογίες και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα μπορούσε να μειώσει δραστικά αυτές τις απώλειες, περιορίζοντας τις συνολικές ενεργειακές ανάγκες και συνεπώς το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η εμπειρία των σκανδιναβικών χωρών παρουσιάστηκε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα. Στη Νορβηγία, τη Σουηδία και τη Φινλανδία, οι αντλίες θερμότητας έχουν σχεδόν εκτοπίσει πλήρως τα συστήματα θέρμανσης με πετρέλαιο στα μονοκατοικίες, αποδεικνύοντας ότι η μετάβαση μπορεί να επιτευχθεί όταν συνδυάζονται χαμηλές τιμές ηλεκτρισμού, σωστά φορολογικά κίνητρα και μακροχρόνια πολιτική στρατηγική.
Το κλειδί για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η συζήτηση για τη βαριά βιομηχανία, έναν τομέα που συχνά θεωρείται δύσκολο να εξηλεκτριστεί.
Ο Rosenow παρουσίασε πρόσφατες μελέτες σύμφωνα με τις οποίες έως και το 90% των βιομηχανικών διεργασιών χαμηλής και μέσης θερμοκρασίας μπορεί τεχνικά να ηλεκτροδοτηθεί με τις σημερινές τεχνολογίες. Ωστόσο, υπογράμμισε ότι η τεχνολογία δεν αποτελεί πλέον το βασικό εμπόδιο. Το πραγματικό πρόβλημα είναι η σχέση μεταξύ των τιμών ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου, καθώς και η φορολογική μεταχείριση της ηλεκτρικής ενέργειας σε πολλές χώρες.
Όπως σημείωσε, όπου το ηλεκτρικό ρεύμα επιβαρύνεται με υψηλούς φόρους και χρεώσεις, οι επενδύσεις σε εξηλεκτρισμό καθίστανται λιγότερο ελκυστικές, παρά τα σημαντικά λειτουργικά οφέλη που προσφέρουν.
Το θέμα αυτό έθεσε με ιδιαίτερη έμφαση και ο Paul Voss της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αλουμινίου, ο οποίος τόνισε ότι το ενεργειακό κόστος αποτελεί σήμερα τον μεγαλύτερο παράγοντα πίεσης για την ευρωπαϊκή μεταποίηση. Όπως είπε, η βιομηχανία ανταγωνίζεται παραγωγούς από περιοχές με χαμηλότερο ενεργειακό κόστος ή σημαντικές κρατικές επιδοτήσεις και χρειάζεται σταθερότητα, προβλεψιμότητα και πρόσβαση σε ανταγωνιστικές τιμές ηλεκτρισμού προκειμένου να παραμείνει στην Ευρώπη.
Τα “Power Couples”
Στο επίκεντρο του συνεδρίου βρέθηκε η νέα πρωτοβουλία της Eurelectric με τίτλο “Power Couples”, η οποία προωθεί στενότερη συνεργασία μεταξύ ενεργοβόρων βιομηχανιών, data centers, παρόχων ηλεκτρικής ενέργειας και διαχειριστών δικτύων.
Ο Andrea Falciai της Accenture παρουσίασε τα συμπεράσματα σχετικής μελέτης που βασίστηκε σε περισσότερα από 3.500 δεδομένα αγοράς, συνεντεύξεις με επιχειρήσεις και ανάλυση δεκάδων έργων εξηλεκτρισμού. Σύμφωνα με τα ευρήματα, όταν διαφορετικοί καταναλωτές ηλεκτρισμού λειτουργούν συντονισμένα, αξιοποιώντας κοινές επενδύσεις σε ΑΠΕ, αποθήκευση και ευελιξία, μπορούν να μειώσουν θεαματικά το συνολικό κόστος ενέργειας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η ανάλυση ενός συστήματος που περιλάμβανε data center, βιομηχανική μονάδα και εταιρεία ηλεκτρισμού. Όταν κάθε εγκατάσταση επένδυε ξεχωριστά σε φωτοβολταϊκά και μπαταρίες, το οικονομικό όφελος παρέμενε περιορισμένο. Όταν όμως οι ίδιες υποδομές λειτουργούσαν συντονισμένα, η απόδοση των επενδύσεων αυξανόταν θεαματικά χάρη στην κοινή διαχείριση φορτίων, αποθήκευσης και ευελιξίας.
Τα data centers ως μέρος της λύσης
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε και στον ρόλο των data centers, τα οποία συχνά παρουσιάζονται ως απειλή για τα ηλεκτρικά συστήματα λόγω της αυξανόμενης κατανάλωσης που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη.
Η Diane Hodnett της Google υποστήριξε ότι τα data centers μπορούν να αποτελέσουν μέρος της λύσης και όχι του προβλήματος. Η εταιρεία έχει ήδη συνάψει συμβάσεις αγοράς πράσινης ενέργειας πολλών γιγαβάτ στην Ευρώπη και εξετάζει τρόπους ώστε τα νέα κέντρα δεδομένων να ενσωματώνουν αποθήκευση, ευελιξία και τοπική παραγωγή ενέργειας.
Παράλληλα, αναγνωρίστηκε ότι απαιτείται καλύτερος συντονισμός σε επίπεδο σχεδιασμού δικτύων και χωροθέτησης, ώστε η ανάπτυξη των data centers να μην δημιουργεί νέες πιέσεις στα ηλεκτρικά συστήματα.
Χρειάζεται στρατηγική
Το συμπέρασμα που αναδείχθηκε από όλες τις παρεμβάσεις ήταν ότι η τεχνολογία υπάρχει ήδη. Οι ανανεώσιμες πηγές, οι αντλίες θερμότητας, οι ηλεκτρικές βιομηχανικές εφαρμογές, οι μπαταρίες και τα ευφυή δίκτυα είναι πλέον ώριμες λύσεις.
Αυτό που λείπει, σύμφωνα με τους συμμετέχοντες, είναι ένα συνεκτικό πολιτικό πλαίσιο που θα μειώνει το κόστος του ηλεκτρισμού, θα επιταχύνει τις επενδύσεις σε δίκτυα και αποθήκευση και θα ενθαρρύνει τις συνέργειες μεταξύ βιομηχανίας και ενεργειακού τομέα.
Όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε στο Ελσίνκι, ο εξηλεκτρισμός δεν είναι πλέον απλώς μια πολιτική για το κλίμα. Είναι πλέον η βασική βιομηχανική στρατηγική της Ευρώπης για την ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια και τη διατήρηση της παραγωγικής της βάσης τις επόμενες δεκαετίες.