Του Στάθη Βασιλόπουλου
Μια νέα γραμμή άμυνας απέναντι στην έκρηξη των μικροδεμάτων από τρίτες χώρες στήνει η Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια προσπάθεια να περιορίσει τις αθέμιτες πρακτικές που έχουν δημιουργηθεί στο ηλεκτρονικό εμπόριο από την ταχεία άνοδο πλατφορμών όπως η Temu, η Shein και άλλοι ασιατικοί παίκτες. Από την 1η Ιουλίου 2026 τα προϊόντα που εισέρχονται στην Ε.Ε. σε μικρές αποστολές αξίας κάτω των 150 ευρώ θα επιβαρύνονται με σταθερό τελωνειακό τέλος 3 ευρώ. Το μέτρο έχει προσωρινό χαρακτήρα και θα ισχύει έως ότου τεθεί σε εφαρμογή το μόνιμο νέο πλαίσιο για την κατάργηση του σημερινού αδασμολόγητου ορίου.
Η αλλαγή δεν είναι απλώς λογιστική. Στην πράξη, επιχειρεί να κλείσει ένα παράθυρο που επί χρόνια επέτρεπε σε εκατομμύρια προϊόντα χαμηλής δηλωμένης αξίας να φτάνουν απευθείας στους Ευρωπαίους καταναλωτές, χωρίς τελωνειακούς δασμούς. Το Συμβούλιο της Ε.Ε. έχει διευκρινίσει ότι η χρέωση των 3 ευρώ θα εφαρμόζεται ανά διαφορετικό είδος προϊόντος, με βάση τη δασμολογική του κατάταξη, μέσα στην ίδια αποστολή. Αυτό σημαίνει ότι ένα δέμα με περισσότερες από μία κατηγορίες προϊόντων μπορεί να επιβαρυνθεί πολλαπλά, ακόμα κι αν η συνολική του αξία παραμένει κάτω από τα 150 ευρώ.
Έτσι, ένα καλάθι αγορών με φαινομενικά ίδια προϊόντα μπορεί να κοστίσει ακριβότερα απ’ όσο υπολογίζει ο καταναλωτής. Αν, για παράδειγμα, ένα πακέτο περιλαμβάνει μία μεταξωτή μπλούζα και δύο μάλλινες, τα προϊόντα κατατάσσονται σε διαφορετικές δασμολογικές κατηγορίες. Το αποτέλεσμα; Δύο διακριτές χρεώσεις και συνολικό τέλος 6 ευρώ. Σε πιο ετερογενείς παραγγελίες η επιβάρυνση μπορεί να πολλαπλασιαστεί, αυξάνοντας αισθητά το τελικό κόστος.
Η παρέμβαση έρχεται σε μια στιγμή όπου οι τελωνειακές αρχές της Ευρώπης βρίσκονται αντιμέτωπες με πρωτοφανείς όγκους εισαγωγών. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα μικροδέματα χαμηλής αξίας αυξήθηκαν κατά 75% μεταξύ 2022 και 2023, σχεδόν διπλασιάστηκαν το 2024 και συνέχισαν να ανεβαίνουν κατά 26% το 2025. Στο τέλος του 2025 ο αριθμός τους είχε φτάσει κοντά στα 5,9 δισ. τεμάχια, από 1,39 δισ. το 2022.
Η εικόνα γίνεται ακόμα πιο εντυπωσιακή αν συγκριθεί ο όγκος με την αξία. Τα low value consignments, δηλαδή οι αποστολές κάτω των 150 ευρώ, αντιστοιχούν στο 97,9% των εισαγόμενων αντικειμένων στην Ε.Ε., αλλά μόλις στο 2,1% της συνολικής αξίας των εισαγωγών. Η μέση αξία ανά αντικείμενο κινείται κάτω από τα 9 ευρώ, γεγονός που εξηγεί γιατί οι πλατφόρμες πολύ χαμηλού κόστους έχουν αποκτήσει τόσο ισχυρή θέση στο καθημερινό καλάθι των καταναλωτών.
Κυρίαρχη χώρα προέλευσης είναι η Κίνα. Τα στοιχεία της Κομισιόν δείχνουν ότι το 93% των μικροδεμάτων σε όγκο προέρχεται από την κινεζική αγορά, ενώ σε όρους αξίας το ποσοστό φτάνει το 78%. Πολύ πίσω ακολουθούν το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ. Η ανισορροπία αυτή δείχνει ότι το φαινόμενο δεν αφορά γενικά το ηλεκτρονικό εμπόριο, αλλά ένα συγκεκριμένο μοντέλο απευθείας πώλησης από ασιατικές πλατφόρμες προς Ευρωπαίους καταναλωτές.
Η πίεση στο λιανεμπόριο
Στην Ελλάδα, η πίεση στην αγορά γίνεται ολοένα πιο αισθητή. Με βάση τα στοιχεία της Ε.Ε., στη χώρα μας διακινούνται καθημερινά 200.000 έως 250.000 μικροδέματα, ενώ η συνολική ετήσια διακίνηση δεν ξεπερνά τα 100 εκατ. τεμάχια. Ακόμα και αν οι αριθμοί μεταβάλλονται ανάλογα με την περίοδο και τη μεθοδολογία μέτρησης, η τάση είναι σαφής: ένα σημαντικό μέρος της κατανάλωσης μετατοπίζεται εκτός της εγχώριας αλυσίδας λιανικής.
Οι εκτιμήσεις για την ελληνική αγορά δείχνουν ότι οι πλατφόρμες τύπου Temu και Shein έχουν ήδη κατακτήσει μερίδιο που υπολογίζεται στο 15%-20% του εγχώριου ηλεκτρονικού εμπορίου. Σε ορισμένες κατηγορίες –ένδυση, αξεσουάρ, μικροσυσκευές, είδη σπιτιού και παιχνίδια– ο ανταγωνισμός γίνεται σχεδόν άνισος, καθώς οι τιμές των εισαγόμενων προϊόντων μπορεί να εμφανίζονται έως και 70% χαμηλότερες από αντίστοιχα προϊόντα που περνούν από κανονική εισαγωγή, αποθήκευση, φορολόγηση, ελέγχους συμμόρφωσης και εμπορική διάθεση.
Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην απώλεια πωλήσεων. Αφορά και το κόστος συμμόρφωσης. Ένας εγχώριος εισαγωγέας ή λιανέμπορος καλείται να τηρεί κανόνες για ΦΠΑ, δασμούς, πιστοποιήσεις, ασφάλεια προϊόντων, εργασιακό κόστος, αποθήκες και εγγυήσεις. Αντίθετα, η απευθείας αποστολή ενός προϊόντος από τρίτη χώρα στον τελικό καταναλωτή συχνά περνά από πολύ πιο ελαφριά διαδικασία ελέγχου, ιδιαίτερα όταν οι όγκοι είναι τεράστιοι και η δηλωμένη αξία εξαιρετικά χαμηλή.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η συζήτηση δεν αφορά μόνο τα δημόσια έσοδα. Η ίδια η Κομισιόν συνδέει την αύξηση των μικροδεμάτων με πρόσθετους κινδύνους για τελωνεία, επιχειρήσεις και καταναλωτές, κάνοντας λόγο για ανάγκη ενίσχυσης της τελωνειακής ανθεκτικότητας, της εποπτείας της αγοράς και των ελέγχων σε προϊόντα που μπαίνουν απευθείας στην ενιαία αγορά.
Το τέλος των 3 ευρώ, ωστόσο, δεν θεωρείται από όλους αρκετό. Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι οι μεγάλες πλατφόρμες έχουν τη δυνατότητα είτε να απορροφήσουν ένα μέρος του κόστους είτε να το ενσωματώσουν σε μικρές αναπροσαρμογές τιμών, χωρίς να χάσουν το συγκριτικό τους πλεονέκτημα. Όταν ένα προϊόν πωλείται σε τιμή πολύ χαμηλότερη από την ευρωπαϊκή, η επιβάρυνση των 3 ευρώ μπορεί να περιορίσει το χάσμα, αλλά δύσκολα το μηδενίζει.
Παράλληλα, ασκείται κριτική ότι το τέλος δεν αντιμετωπίζει πλήρως τις παθογένειες των αδασμολόγητων μικροδεμάτων: τον αθέμιτο ανταγωνισμό, τα υψηλά επίπεδα απάτης, αλλά και τους κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών. Τα στοιχεία πανευρωπαϊκής τελωνειακής επιχείρησης είναι ενδεικτικά: σε έλεγχο 20.000 παιχνιδιών και μικρών ηλεκτρονικών συσκευών από τρίτες χώρες, περισσότερα από τα μισά δεν πληρούσαν τα πρότυπα της Ε.Ε., ενώ το 84% όσων υποβλήθηκαν σε εργαστηριακές δοκιμές κρίθηκε επικίνδυνο.