Του Κώστα Ράπτη
Ο “δεύτερος γύρος” είχε ουσιαστικά προαναγγελθεί – και η κατάπαυση του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχει τερματιστεί, όπως ανακοινώθηκε αρμοδίως από τον Ντόναλντ Τραμπ. Πού αποβλέπει και πώς μπορεί να εξελιχθεί ο νέος γύρος εχθροπραξιών που αποτελεί πραγματικότητα από χθες;
Η κατάπαυση του πυρός και κατόπιν η συνυπογραφή του “μνημονίου του Ισλαμαμπάντ” υπήρξαν επιλογές που υποχρεώθηκε να κάνει ο Αμερικανός πρόεδρος, αφενός λόγω της αδυναμίας του να οδηγήσει με στρατιωτικά μέσα την Τεχεράνη, αν όχι σε “αλλαγή καθεστώτος”, τουλάχιστον σε μία συνθηκολόγηση στα κρίσιμα ζητήματα, αφετέρου δε λόγω των φόβων για τη διεθνή οικονομία που γεννούσε η σταδιακή εξάντληση των στρατηγικών πετρελαϊκών αποθεμάτων.
Άφησε όμως η επιλογή αυτή δύο πολύ ενοχλητικές για ΗΠΑ και Ισραήλ εκκρεμότητες. Η πρώτη ήταν η κατάσταση στον Λίβανο, τον οποίο η Τεχεράνη δεν εννοεί να εγκαταλείψει, και η δεύτερη ήταν το πλεονέκτημα που απέκτησε η ιρανική πλευρά διά του ελέγχου του Στενού του Χορμούζ.
Η περίοδος σχετικής ηρεμίας αξιοποιήθηκε για τον κατευνασμό των αγορών μέσω της (έστω και περιορισμένης) επανάληψης των εξαγωγών πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο, καθώς και της ανακατεύθυνσης μεγάλου μέρους τους μέσω αγωγών από τη Σαουδική Αραβία προς την Ερυθρά Θάλασσα και από τα ΗΑΕ προς τον Κόλπο του Ομάν, κατά παράκαμψη των στενών.
Το ζήτημα του Λιβάνου επιχειρήθηκε να αντιμετωπιστεί μέσω της συμφωνίας-πλαίσιο της φιλοδυτικής λιβανικής κυβέρνησης και του Ισραήλ, που προσφέρει πρόσχημα νομιμοποίησης της συνεχιζόμενης ισραηλινής στρατιωτικής παρουσίας βορείως των συνόρων, ενώ το ιρανικό πλεονέκτημα στο Στενό του Χορμούζ “ροκανίστηκε” με τον διάπλου πλοίων τα οποία δεν έρχονταν σε συνεννόηση με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Το τελευταίο αυτό ζήτημα απαντήθηκε από την Τεχεράνη με επιθέσεις εναντίον τέτοιων πλοίων, με αποτέλεσμα να θεωρηθεί ότι το “μνημόνιο” δεν τηρείται και η επιστροφή στα όπλα είναι αναγκαία.
Όμως η προσφιλής στον Τραμπ τακτική της “αποκλιμάκωσης διά της κλιμακώσεως” δεν μπορεί να λειτουργήσει πια. Κάθε έννοια διπλωματίας έχει απαξιωθεί και η επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων δεν είναι νοητή. Η ανάφλεξη δεν μπορεί να μείνει ελεγχόμενη: είτε η αμερικανική πλευρά θα συμφιλιωθεί με το νέο δεδομένο του αναβαθμισμένου ρόλου του Ιράν στον έλεγχο της ναυσιπλοΐας είτε θα τον ανατρέψει διά των όπλων.
Περαιτέρω, η εξέλιξη αυτή συνιστά “επιστροφή στην αφετηρία” του προβλήματος. Έχει αυτή τη φορά η Ουάσιγκτον την προθυμία και τη δυνατότητα να πληρώσει το κόστος μιας μεγάλης στρατιωτικής δέσμευσης στον Περσικό Κόλπο; Έχει τρόπο να αποφύγει το ξέσπασμα μεγάλης διεθνούς οικονομικής κρίσης; Μπορεί να κρατήσει σε τροχιά τους Άραβες συμμάχους της που μετά από αυτή την περιπέτεια δείχνουν να κάνουν δεύτερες σκέψεις; Και αντιστρόφως, μπορεί το ιρανικό καθεστώς να πείσει τον πληθυσμό του, που προσδοκά “κανονικότητα”, ότι είναι προτιμότερος ο δρόμος των θυσιών;
Αυτά είναι τα κρίσιμα ερωτήματα των επόμενων ημερών.
Σύμφωνα με τον ειδικό στα ιρανικά θέματα, Ισραηλινό στρατηγικό αναλυτή και εταίρο του Atlantic Council, Ντάνι Σιτρίνοβιτς, συνεχώς επιστρέφουμε στο ίδιο θεμελιώδες ερώτημα: Τι θέλει πραγματικά η κυβέρνηση των ΗΠΑ; Εάν η προτεραιότητα της Ουάσινγκτον είναι η επίτευξη μιας διαρκούς συμφωνίας με το Ιράν, θα πρέπει να αποδεχτεί ότι δεν υπάρχει ρεαλιστική επιστροφή στο status quo που υπήρχε στο Στενό του Ορμούζ πριν από τις 28 Φεβρουαρίου. Από την οπτική γωνία της Τεχεράνης, οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει και είναι απίθανο να αντιστραφεί η πορεία απλώς και μόνο λόγω πρόσθετης πίεσης. Εάν, ωστόσο, η προτεραιότητα της κυβέρνησης είναι η αποκατάσταση του προηγούμενου ναυτικού status quo, τότε θα πρέπει επίσης να αναγνωρίσει ότι οι πιθανότητες μιας συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν μειώνονται σημαντικά, ενώ ο κίνδυνος νέας κλιμάκωσης αυξάνεται. Η αμερικανική κυβέρνηση δεν μπορεί να επιδιώξει και τους δύο στόχους ταυτόχρονα. Πρέπει να αποφασίσει ποιος έχει μεγαλύτερη σημασία.