Μια ρωσική κρατικά ελεγχόμενη εταιρεία, η οποία κατασκευάζει πυρηνικό σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ουγγαρία, βρίσκεται αντιμέτωπη με καταγγελίες για αστοχίες σε θέματα ασφάλειας, προστασίας και μηχανικής σε ένα άλλο έργο στην Αίγυπτο, το οποίο χρησιμοποιεί την ίδια τεχνολογία, σύμφωνα με το Politico που επικαλείται εσωτερικά έγγραφα.
Σε εμπιστευτική επιστολή με ημερομηνία 4 Ιουνίου και αποδέκτη στέλεχος της Rosatom, η Αιγυπτιακή Αρχή Πυρηνικών Σταθμών περιγράφει “ελαττώματα” που επηρεάζουν πολλαπλές μονάδες αντιδραστήρων, καθώς και παραβιάσεις της “-ς πυρηνικής ασφάλειας” κατά την κατασκευή του πυρηνικού σταθμού Ελ Νταμπάα. Η επιστολή αναφέρεται επίσης σε “εσκεμμένη αμέλεια” εκ μέρους αξιωματούχου του έργου.
Η δέσμη των εγγράφων κοινοποιήθηκε μέσω αξιωματούχου των υπηρεσιών πληροφοριών, στον οποίο παραχωρήθηκε ανωνυμία επειδή δεν έχει εξουσιοδότηση να μιλά στα μέσα ενημέρωσης, και δεν είχε δημοσιοποιηθεί ποτέ προηγουμένως. Περιλαμβάνει εμπιστευτικά εταιρικά έγγραφα που περιγράφουν καθυστερήσεις στην κατασκευή και ανησυχίες μηχανικού χαρακτήρα, οι οποίες προέκυψαν από τις ίδιες τις αξιολογήσεις της Rosatom για το έργο.
Από τότε που η πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 οδήγησε την Ευρώπη στην επιβολή ευρείας κλίμακας κυρώσεων στη χώρα, η Rosatom έχει προσπαθήσει να πείσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι παραμένει ένας αξιόπιστος και ικανός προμηθευτής στην αγορά πυρηνικής ενέργειας. Ωστόσο, οι καταγγελίες για παραβιάσεις των κανόνων ασφαλείας θα μπορούσαν να εντείνουν τις ήδη υπάρχουσες ανησυχίες σχετικά με τη δραστηριότητα της εταιρείας, η οποία ελέγχεται από το Κρεμλίνο, στην ΕΕ.
Σε δήλωσή της, η Rosatom ανέφερε ότι τηρεί τα υψηλότερα επίπεδα πυρηνικής ασφάλειας και ότι αυτό συνέβη καθ’ όλη τη διάρκεια της κατασκευής του Ελ Νταμπάα. Η εταιρεία αρνήθηκε να σχολιάσει αν είχε λάβει την επιστολή ή αν γνώριζε για τις καταγγελίες της Αιγυπτιακής Αρχής Πυρηνικών Σταθμών, η οποία δεν απάντησε σε πολλαπλά αιτήματα για σχόλια σχετικά με την επικοινωνία της με τη Rosatom.
“Το υψηλό επίπεδο οργάνωσης των εργασιών, το σύστημα διαχείρισης ποιότητας και η - ασφάλειας επιβεβαιώνονται από τη συνεχή προσοχή που δίνεται στο έργο από την πολιτική ηγεσία της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου, καθώς και από την ηγεσία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, εκπρόσωποι του οποίου παρίστανται τακτικά σε σημαντικά ορόσημα του έργου”, ανέφερε η εταιρεία σε δήλωσή της, προσθέτοντας ότι σε πρόσφατη τελετή για μία από τις μονάδες του Ελ Νταμπάα παρευρέθηκαν Ρώσοι, Αιγύπτιοι και αξιωματούχοι του ΔΟΑΕ.
Καμία από τις καταγγελίες που περιλαμβάνονται στην επιστολή και παρουσιάστηκαν στη Rosatom από το Politico δεν έχει “επιβεβαιωθεί στο πλαίσιο των συμβατικών, τεχνικών και εποπτικών διαδικασιών που προβλέπονται από το έργο”, ανέφερε η εταιρεία στη δήλωσή της.
Ο Αιγύπτιος πρωθυπουργός Μουσταφά Μάντμπουλι δήλωσε τον Ιούλιο ότι αναμένει η κατασκευή και των τεσσάρων αντιδραστήρων του Ελ Νταμπάα να ολοκληρωθεί έως το 2030, με την πρώτη μονάδα αντιδραστήρα να ξεκινά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας το 2028. Μέχρι στιγμής δεν έχει μεταφερθεί πυρηνικό καύσιμο στις εγκαταστάσεις.
Ο αιγυπτιακός πυρηνικός σταθμός της Rosatom θα χρησιμοποιεί την ίδια τεχνολογία που βρίσκεται στον πυρήνα του έργου Paks II στην Ουγγαρία, της υποστηριζόμενης από το Κρεμλίνο επέκτασης της πυρηνικής ενέργειας, η οποία έχει επανειλημμένα προκαλέσει εντάσεις μεταξύ της Βουδαπέστης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε ότι δεν γνώριζε τα εμπιστευτικά έγγραφα και τις καταγγελίες που περιέχονται σε αυτά. “Για την ΕΕ, η πυρηνική ασφάλεια αποτελεί βασική προτεραιότητα”, δήλωσε εκπρόσωπος της Επιτροπής.
Πρόσθεσε ότι, ενώ η Επιτροπή παρακολουθεί τις εξελίξεις στο έργο, “τα ζητήματα πυρηνικής ασφάλειας αποτελούν ευθύνη του ενδιαφερόμενου κράτους-μέλους της ΕΕ”.
Το έργο Paks II εγκρίθηκε αρχικά το 2014 από τον πρώην πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν και αποτέλεσε σύμβολο της ευθυγράμμισης της Βουδαπέστης με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, παρέχοντας παράλληλα ένα σημείο εισόδου της ρωσικής ενεργειακής τεχνολογίας στην ΕΕ. Οι εργασίες για το έργο ξεκίνησαν τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους.
Η εταιρεία που ελέγχεται από το Κρεμλίνο διαθέτει επίσης έργα πυρηνικών σταθμών στην Τουρκία και την Κίνα, ενώ η Γερμανία δέχεται πυρά για την έγκριση, τον Ιούλιο, μιας συμφωνίας που θα επιτρέψει σε θυγατρική της Rosatom να συμβάλει στην παραγωγή ράβδων πυρηνικού καυσίμου για έναν σταθμό στην Κάτω Σαξονία. Η γερμανική κυβέρνηση δήλωσε ότι η συμφωνία θα υπόκειται σε αυστηρούς εθνικούς ελέγχους ασφαλείας.
Οι καταγγελίες
Όταν τεθεί πλήρως σε λειτουργία, το συγκρότημα του Ελ Νταμπάα θα περιλαμβάνει τέσσερις πυρηνικές μονάδες αντιδραστήρων ρωσικού σχεδιασμού, υπό την εποπτεία της Αρχής Πυρηνικών Σταθμών. Στην επιστολή που έστειλε η αιγυπτιακή αρχή στη Rosatom, αξιωματούχος της υπηρεσίας ανέφερε ότι οι μονάδες αντιδραστήρων που δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί έχουν ήδη παρουσιάσει ελαττώματα.
“Έχουν επανεμφανιστεί σοβαρά ελαττώματα στο σκυρόδεμα, συμπεριλαμβανομένων κενών πίσω από τη μεταλλική επένδυση στη Μονάδα 4, ελαττωμάτων στις πλάκες θεμελίωσης των Μονάδων 1, 2 και 3, η επισκευή των οποίων διήρκεσε έναν χρόνο, καθώς και ελαττωμάτων στην κυψελοειδή δομή του κυλινδρικού τοιχώματος του κτιρίου του αντιδραστήρα στη Μονάδα 4”, αναφέρει αναλυτικά η επιστολή.
Η αιγυπτιακή υπηρεσία κατηγορεί στη συνέχεια τη Rosatom για “παραπλανητικές μεθόδους” και “εικονικές εργασίες”, με σκοπό να αποδείξει ότι η κατασκευή του σταθμού έχει ολοκληρωθεί σε ποσοστό άνω του 50%, “ενώ μια οπτική επιθεώρηση στον χώρο δείχνει ξεκάθαρα ότι τα κύρια κτίρια της πυρηνικής νησίδας βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της υπόγειας κατασκευής”.
Η Rosatom, σύμφωνα με την αιγυπτιακή αρχή, επιβλέπει επίσης ένα αντιεπαγγελματικό εργασιακό περιβάλλον, στο οποίο εργαζόμενοι εντοπίστηκαν να έχουν στην κατοχή τους “απαγορευμένα αλκοολούχα ποτά” στον χώρο του έργου, χρησιμοποίησαν “πλαστές άδειες και προσποιήθηκαν άλλα πρόσωπα για να αποκτήσουν μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση” και τράβηξαν αρκετές “φωτογραφίες και βίντεο στον χώρο της κατασκευής”, τα οποία κατέληξαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, “γεγονός που επηρέασε αρνητικά τη φήμη του έργου”.
Η επιστολή αναφέρεται σε σοβαρό ατύχημα στον χώρο της κατασκευής, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα ένας εργαζόμενος να υποστεί “σοβαρό ανοιχτό κάταγμα” και στη συνέχεια να μεταφερθεί κρυφά σε ιδιωτικό όχημα και όχι σε “κατάλληλα εξοπλισμένο ασθενοφόρο”, κάτι που, σύμφωνα με την αιγυπτιακή αρχή, έγινε “σκόπιμα” προκειμένου να συγκαλυφθεί το περιστατικό.
“Μια τέτοια συμπεριφορά συνιστά σοβαρή αδιαφορία τόσο για την ανθρώπινη ευημερία όσο και για την επαγγελματική ευθύνη και αποτελεί κατάφωρη παραβίαση των κανονισμών για την ασφάλεια στον χώρο εργασίας, της -ς πυρηνικής ασφάλειας και των υποχρεώσεων αναφοράς”, αναφέρει η επιστολή.
Τέσσερα επιπλέον εσωτερικά επιχειρηματικά έγγραφα της Rosatom ενισχύουν πτυχές των ανησυχιών της αιγυπτιακής αρχής, καταγράφοντας καθυστερήσεις, προβλήματα στην ποιότητα της κατασκευής και αστοχίες στη διαχείριση του έργου.
Ένα προσχέδιο εσωτερικού ελέγχου της Rosatom, το οποίο συντάχθηκε το 2025, προειδοποιούσε για “σημαντικό κίνδυνο αδυναμίας εκπλήρωσης” των συμβατικών υποχρεώσεων της εταιρείας και προέβλεπε ότι το προκαταρκτικό χρονοδιάγραμμα για την πρώτη μονάδα του Ελ Νταμπάα ενδέχεται να καθυστερήσει κατά 18 μήνες, από τον Σεπτέμβριο του 2028 έως τον Μάρτιο του 2030.
Αβέβαιο το μέλλον
Οι καταγγελίες που περιέχονται στα έγγραφα ρίχνουν σκιά στο έργο Paks II στην Ουγγαρία και είναι πιθανό να ενισχύσουν τις ανησυχίες στις Βρυξέλλες σχετικά με την ανάθεση κρίσιμων ευρωπαϊκών υποδομών σε μια εταιρεία που ελέγχεται από το Κρεμλίνο.
Σε εκτενή ανάλυση του Royal United Services Institute, ενός think tank με έδρα το Λονδίνο που ειδικεύεται στην άμυνα και την ασφάλεια, οι ερευνητές προειδοποίησαν τις δυτικές χώρες να μην συνεργάζονται με τη Rosatom, επικαλούμενοι τους στενούς δεσμούς της με τις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών και τον προβληματικό ρόλο της στη βίαιη λειτουργία του πυρηνικού σταθμού της Ζαπορίζια στην Ουκρανία, ο οποίος βρίσκεται υπό ρωσική κατοχή και λειτουργεί υπό τον έλεγχο ρωσικών στρατιωτικών δυνάμεων.
Για την κυβέρνηση του νεοεκλεγέντος πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Πέτερ Μάγιαρ, οι αποκαλύψεις για τη Rosatom αποτελούν έναν ακόμη πονοκέφαλο: το Paks II παραμένει απαραίτητο για τα σχέδια της Ουγγαρίας να απανθρακοποιήσει το σύστημα ηλεκτροπαραγωγής της και να αντικαταστήσει την παλαιωμένη πυρηνική ισχύ.
Στο πλαίσιο μιας προσπάθειας επανεξέτασης της πολιτικής της εποχής Όρμπαν, η κυβέρνηση του Μάγιαρ ξεκίνησε πρόσφατα επανεξέταση του Paks II, θέτοντας υπό αμφισβήτηση το υψηλό κόστος του έργου και τους δεσμούς του με τον Πούτιν.
Ο πρώην Ούγγρος βουλευτής των Πρασίνων Μπένεντεκ Γιάβορ, ο οποίος είχε επικεντρωθεί στο Paks II και είχε ασκήσει κριτική στην κυβέρνηση Όρμπαν, προειδοποίησε άλλες κυβερνήσεις σχετικά με τη συνεργασία με τη Rosatom. Δήλωσε στο POLITICO ότι πλέον πιστεύει πως οι καταγγελίες που προέρχονται από το Ελ Νταμπάα θα μπορούσαν να έχουν εκτεταμένες συνέπειες για τη Rosatom και για την τύχη του Paks II.
“Έχουν ήδη αποφασίσει να επανεξετάσουν τη σύμβαση και αυτό είχε ήδη ανακοινωθεί κατά την προεκλογική εκστρατεία”, δήλωσε αναφερόμενος στην κυβέρνηση του Μάγιαρ. “Αυτές οι πληροφορίες από την Αίγυπτο θα αποτελέσουν σίγουρα μέρος της αξιολόγησης”.