Η 90ή Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης ολοκληρώθηκε, όμως η πολιτική συζήτηση που άνοιξε φαίνεται πως μόλις ξεκίνησε. Για πρώτη φορά με τόσο καθαρό τρόπο, η δημόσια αντιπαράθεση μετακινείται από την απλή διαχείριση της κυβερνητικής καθημερινότητας στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε από τη ΔΕΘ ως χρονικό ορίζοντα τις εκλογές της άνοιξης του 2027 και επανέλαβε ότι η Νέα Δημοκρατία θα διεκδικήσει την αυτοδυναμία. Την ίδια στιγμή, ο Νίκος Ανδρουλάκης επιμένει στη στρατηγική της αυτόνομης πορείας του ΠΑΣΟΚ, ενώ ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να επιστρέψει στο κέντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης μέσα από τη νέα πολιτική του προσπάθεια.
Έτσι διαμορφώνεται ένα διαφορετικό σκηνικό από εκείνο των προηγούμενων εκλογικών κύκλων: η κυβέρνηση έχει ήδη χαράξει τη δική της γραμμή, το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να διατηρήσει τον ρόλο της βασικής αντιπολιτευτικής δύναμης και η παρουσία του νέου φορέα του Αλέξη Τσίπρα δημιουργεί έναν επιπλέον παράγοντα στην κεντροαριστερή εξίσωση.
Το μήνυμα Μητσοτάκη: αυτοδυναμία χωρίς αμφισημίες
Ο πρωθυπουργός έχει πλέον κάνει σαφή την επιλογή του. Δεν θέτει ως βασικό πολιτικό στόχο έναν κυβερνητικό συνασπισμό, αλλά την επανάληψη του μοντέλου της αυτοδύναμης κυβέρνησης.
Στη ΔΕΘ υποστήριξε ότι ο στόχος της αυτοδυναμίας παραμένει εφικτός και προσδιόρισε τις εκλογές για την άνοιξη του 2027. Παράλληλα, έστειλε μήνυμα ότι το κυβερνητικό σχήμα θα συνεχίσει χωρίς αλλαγή μέχρι την κάλπη.
Η επιλογή αυτή έχει πολιτική σημασία. Η ΝΔ δεν εμφανίζεται να σχεδιάζει την επόμενη περίοδο με βάση το ενδεχόμενο συνεργασιών, αλλά με στόχο να παρουσιάσει στους ψηφοφόρους ένα καθαρό δίλημμα διακυβέρνησης.
Αυτό σημαίνει ότι τους επόμενους μήνες η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να συνδέσει το κυβερνητικό της έργο με την προοπτική μιας νέας τετραετίας. Οικονομία, μισθοί, φορολογία, ενέργεια, μεταρρυθμίσεις και καθημερινότητα θα αποτελέσουν τα βασικά πεδία πάνω στα οποία θα επιχειρηθεί να αποτυπωθεί αυτή η στρατηγική.
Παράλληλα, όμως, η κυβέρνηση θα πρέπει να διαχειριστεί και τη φθορά που φυσιολογικά συνοδεύει μια δεύτερη κυβερνητική θητεία, καθώς και ανοιχτά πολιτικά μέτωπα που εξακολουθούν να προκαλούν αντιπαράθεση.
Το ΠΑΣΟΚ μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι
Για το ΠΑΣΟΚ, η επόμενη περίοδος είναι ακόμη πιο σύνθετη. Ο Νίκος Ανδρουλάκης επιχειρεί να παρουσιάσει το κόμμα του ως αυτόνομη εναλλακτική πρόταση εξουσίας, χωρίς να μετατραπεί σε συμπλήρωμα άλλης πολιτικής δύναμης.
Η στρατηγική αυτή είχε ήδη διαφανεί πριν από τη ΔΕΘ, με την ηγεσία του κόμματος να επενδύει στο πρόγραμμα και στην αντιπαράθεση με τη ΝΔ.
Το πρόβλημα για το ΠΑΣΟΚ είναι ότι πλέον η πολιτική σκηνή έχει έναν επιπλέον παίκτη στον χώρο της κεντροαριστεράς. Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα με την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη δημιουργεί νέα δεδομένα και υποχρεώνει τη Χαριλάου Τρικούπη να αποφασίσει πώς θα κινηθεί απέναντι σε έναν πολιτικό αντίπαλο που απευθύνεται σε μεγάλο βαθμό σε παρόμοιο εκλογικό ακροατήριο.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα ασκήσει ισχυρότερη αντιπολίτευση στη ΝΔ. Είναι και ποιος θα μπορέσει να συγκροτήσει μια πειστική πρόταση διακυβέρνησης.
Η επιστροφή Τσίπρα αλλάζει την εξίσωση
Η επανεμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα είναι ίσως η σημαντικότερη νέα παράμετρος του πολιτικού σκηνικού.
Ο πρώην πρωθυπουργός επέλεξε να επιστρέψει με νέο πολιτικό φορέα και διαφορετική οργανωτική βάση, επιχειρώντας να ανοίξει έναν ευρύτερο διάλογο για την ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου. Η ίδρυση της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης ανακοινώθηκε τον Μάιο και συνοδεύτηκε από κάλεσμα για ευρύτερη πολιτική συσπείρωση.
Η παρουσία του αλλάζει ήδη τη συζήτηση.
Για τη ΝΔ, ο Τσίπρας αποτελεί έναν αντίπαλο με προηγούμενη κυβερνητική εμπειρία, γεγονός που επιτρέπει στο κυβερνητικό επιτελείο να συγκρίνει το σημερινό κυβερνητικό πρόγραμμα με την περίοδο διακυβέρνησης 2015-2019.
Για το ΠΑΣΟΚ, όμως, η επιστροφή του δημιουργεί διαφορετικό πρόβλημα: η προσπάθεια να διεκδικήσει την κεντροαριστερά δεν γίνεται πλέον απέναντι μόνο στον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά σε ένα νέο πολιτικό σχήμα με επικεφαλής έναν πρώην πρωθυπουργό.
Οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν ένα νέο τοπίο
Οι τελευταίες μετρήσεις μετά τη ΔΕΘ παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Σε δύο δημοσκοπήσεις που δημοσιεύθηκαν στις 16 Σεπτεμβρίου, η Νέα Δημοκρατία καταγράφεται στην πρώτη θέση, η ΕΛ.Α.Σ. στη δεύτερη και το ΠΑΣΟΚ στην τρίτη. Αντίστοιχη εικόνα καταγράφηκε και σε δύο νέες μετρήσεις της Marc και της MRB που δημοσιεύθηκαν στις 17 Σεπτεμβρίου.
Οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν τη δεδομένη χρονική στιγμή και δεν αποτελούν πρόβλεψη του εκλογικού αποτελέσματος. Ωστόσο, πολιτικά έχουν σημασία επειδή δείχνουν ότι η παραδοσιακή συζήτηση «ΝΔ απέναντι σε ΠΑΣΟΚ» έχει πλέον γίνει πιο σύνθετη.
Η είσοδος της ΕΛ.Α.Σ. στην εξίσωση δημιουργεί ένα τρίτο σημείο αναφοράς στον χώρο της αντιπολίτευσης και αυξάνει τον ανταγωνισμό για ψηφοφόρους που μέχρι πρόσφατα μπορούσαν να κινούνται μεταξύ διαφορετικών κομμάτων του ίδιου ευρύτερου πολιτικού χώρου.
Η μάχη πλέον θα είναι και για το κέντρο
Το μεγάλο πολιτικό πεδίο των επόμενων μηνών δεν θα είναι μόνο η αντιπαράθεση κυβέρνησης και αντιπολίτευσης. Θα είναι και η μάχη για το πολιτικό κέντρο.
Η ΝΔ θα επιχειρήσει να διατηρήσει ψηφοφόρους που δεν ανήκουν κατ’ ανάγκη στον παραδοσιακό δεξιό της πυρήνα, παρουσιάζοντας την κυβερνητική σταθερότητα ως βασικό πολιτικό επιχείρημα.
Το ΠΑΣΟΚ θα επιχειρήσει να διευρύνει την επιρροή του πέρα από τον παραδοσιακό του χώρο, παρουσιάζοντας ένα κυβερνητικό πρόγραμμα και διεκδικώντας ρόλο κεντρικού παίκτη.
Η ΕΛ.Α.Σ. θα επιχειρήσει να μετατρέψει την επιστροφή Τσίπρα σε ευρύτερο πολιτικό ρεύμα και να απευθυνθεί σε ψηφοφόρους της Αριστεράς αλλά και ευρύτερα στον προοδευτικό χώρο.
Και κάπου εδώ βρίσκεται η ουσία της επόμενης πολιτικής περιόδου.
Η επόμενη μέρα δεν θα κριθεί μόνο από τις δημοσκοπήσεις
Μέχρι την άνοιξη του 2027 μεσολαβεί σημαντικός πολιτικός χρόνος. Η οικονομία, η ακρίβεια, οι διεθνείς εξελίξεις, τα ελληνοτουρκικά, η ενεργειακή κατάσταση και τα ζητήματα καθημερινότητας μπορούν να αλλάξουν σημαντικά την πολιτική ατζέντα.
Η κυβέρνηση έχει ήδη επιλέξει τη γραμμή της: θετικό κυβερνητικό αποτύπωμα, παρεμβάσεις στην οικονομία και καθαρός στόχος αυτοδυναμίας.
Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να οικοδομήσει τη δική του πρόταση ως αυτόνομη κυβερνητική επιλογή.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να επαναφέρει στο προσκήνιο έναν ευρύτερο προοδευτικό πόλο.
Τρεις διαφορετικές στρατηγικές, ένας εκλογικός ορίζοντας.
Το ενδιαφέρον των επόμενων μηνών θα βρίσκεται ακριβώς εκεί: όχι μόνο στο ποιος προηγείται στις σημερινές μετρήσεις, αλλά στο πώς θα μετατραπούν οι πολιτικές στρατηγικές των κομμάτων σε πραγματική σχέση με την κοινωνία.
Γιατί η επόμενη εκλογική αναμέτρηση δεν θα είναι απλώς μια σύγκριση προσώπων. Θα είναι σύγκρουση διαφορετικών προτάσεων για τη διακυβέρνηση, αλλά και μια μάχη για το ποιος θα καταφέρει να πείσει ότι διαθέτει την πιο συνεκτική πολιτική απάντηση στα προβλήματα της επόμενης ημέρας.
Και μετά τη ΔΕΘ, αυτή η μάχη έχει πλέον επισήμως ανοίξει.