Η πολιτική συζήτηση στην Ελλάδα μπαίνει ξανά σε μια γνώριμη αλλά κρίσιμη περιοχή: την ακρίβεια και το κόστος ζωής. Μόνο που αυτή τη φορά το ζήτημα δεν επιστρέφει ως ένα ακόμη κεφάλαιο της οικονομικής επικαιρότητας. Επιστρέφει σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση έχει ήδη ανοίξει τη συζήτηση για την επόμενη εκλογική αναμέτρηση και επιχειρεί να μετατρέψει τη δημοσιονομική εικόνα της χώρας σε απτά οφέλη για την κοινωνία.
Η ανακοίνωση του Κυριάκου Μητσοτάκη ότι το πετρέλαιο θέρμανσης θα ανοίξει τον Οκτώβριο κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο, σε συνδυασμό με οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, επαναφορά του πλαφόν στα περιθώρια κέρδους και συνέχιση της στήριξης στο diesel για τον Οκτώβριο, δεν είναι μόνο μια οικονομική παρέμβαση. Είναι και μια πολιτική κίνηση.
Το μήνυμα του Μεγάρου Μαξίμου είναι σαφές: η κυβέρνηση αντιλαμβάνεται ότι η ενεργειακή πίεση μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό πρόβλημα και επιλέγει να κινηθεί πριν ο χειμώνας φέρει το ζήτημα ακόμη πιο έντονα στην καθημερινότητα.
Το timing δεν είναι τυχαίο
Η παρέμβαση έρχεται λίγες ημέρες μετά τη ΔΕΘ και στην πρώτη μεγάλη πολιτική περίοδο μετά τις κυβερνητικές εξαγγελίες. Ο πρωθυπουργός δεν περιορίστηκε στην παρουσίαση των μέτρων που είχαν ήδη ανακοινωθεί, αλλά άνοιξε ένα νέο μέτωπο στήριξης απέναντι στην ενεργειακή πίεση.
Αυτό δείχνει και τη σημασία που αποδίδει η κυβέρνηση στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Η οικονομία αποτελεί ένα από τα βασικά πεδία πάνω στα οποία μια κυβέρνηση επιχειρεί να αποδείξει ότι η πολιτική της μεταφράζεται σε καθημερινό όφελος. Οι φορολογικές ελαφρύνσεις και τα δημοσιονομικά μεγέθη έχουν πολιτική αξία, αλλά για τον πολίτη η τελική δοκιμή γίνεται πολύ πιο απλά: πόσο πληρώνει για να ζεστάνει το σπίτι του, πόσο κοστίζει η μετακίνησή του και τι μένει διαθέσιμο από το εισόδημά του.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται και το πολιτικό στοίχημα.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να προλάβει το πρόβλημα
Το σημαντικότερο στοιχείο της νέας παρέμβασης είναι ότι δεν περιμένει να κορυφωθεί η πίεση για να αντιδράσει. Η κυβέρνηση προαναγγέλλει μέτρα πριν ξεκινήσει η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης και μάλιστα συνδέει την παρέμβαση με συμμετοχή τόσο του Δημοσίου όσο και των διυλιστηρίων.
Παράλληλα, ο πρωθυπουργός άφησε ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο προσωρινής μείωσης του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, εφόσον υπάρξει η απαιτούμενη ευρωπαϊκή δυνατότητα.
Πολιτικά, αυτό σημαίνει ότι το Μαξίμου προσπαθεί να δείξει πως διαθέτει περισσότερα από ένα εργαλεία για να αντιμετωπίσει μια νέα ενεργειακή πίεση.
Το ερώτημα, όμως, είναι εάν τα εργαλεία αυτά θα έχουν την ίδια πολιτική επίδραση και στην πραγματική ζωή.
Η αντιπολίτευση επιχειρεί να αλλάξει την ατζέντα
Η αντίδραση των κομμάτων της αντιπολίτευσης ήταν άμεση. Το ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΡΙΖΑ και άλλα κόμματα αμφισβήτησαν την επάρκεια των κυβερνητικών παρεμβάσεων, εστιάζοντας κυρίως στο γεγονός ότι δεν έχουν ακόμη γίνει γνωστές όλες οι λεπτομέρειες και τα ακριβή ποσά.
Το ΠΑΣΟΚ, ειδικότερα, επιχειρεί να παρουσιάσει την κυβερνητική παρέμβαση ως ανεπαρκή απέναντι στο συνολικό πρόβλημα της ακρίβειας, υποστηρίζοντας ότι ο δημοσιονομικός χώρος θα μπορούσε να αξιοποιηθεί διαφορετικά.
Εδώ βρίσκεται μια από τις βασικές πολιτικές συγκρούσεις του επόμενου διαστήματος.
Η κυβέρνηση θέλει η συζήτηση να γίνεται πάνω στο ερώτημα «τι μέτρα παίρνουμε τώρα». Η αντιπολίτευση θέλει να γίνεται πάνω στο «γιατί χρειάζονται νέα μέτρα ενώ η ακρίβεια παραμένει».
Η διαφορά μοιάζει μικρή, αλλά πολιτικά είναι τεράστια.
Το πραγματικό τεστ θα έρθει στην αντλία
Οι επόμενες ημέρες θα έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς η κυβέρνηση αναμένεται να εξειδικεύσει το πακέτο. Εκεί θα φανεί εάν η πολιτική ανακοίνωση μπορεί να αποκτήσει και ουσιαστικό περιεχόμενο.
Η τιμή κάτω από 1,75 ευρώ είναι ο βασικός πολιτικός στόχος που έχει τεθεί. Όμως η τελική εικόνα δεν θα κριθεί μόνο από την τιμή εκκίνησης.
Θα κριθεί από το πόσο θα πληρώνει τελικά ένα νοικοκυριό για τις ανάγκες ολόκληρου του χειμώνα.
Θα κριθεί από το ύψος του επιδόματος, από τα κριτήρια χορήγησης και από το κατά πόσο η κρατική παρέμβαση θα αποτυπωθεί πραγματικά στην τελική τιμή.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η κυβέρνηση μιλά για παρέμβαση σε ολόκληρη την αλυσίδα, από την εμπορία μέχρι τα πρατήρια. Η επαναφορά του πλαφόν στα περιθώρια κέρδους εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη λογική.
Η πολιτική μάχη μόλις ξεκίνησε
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ακρίβεια δεν αποτελεί πλέον ένα απομονωμένο οικονομικό θέμα. Συνδέεται άμεσα με την πολιτική στρατηγική όλων των κομμάτων.
Για την κυβέρνηση, η πρόκληση είναι να αποδείξει ότι η δημοσιονομική σταθερότητα και τα θετικά οικονομικά μεγέθη μπορούν να μεταφραστούν σε χειροπιαστή στήριξη για την κοινωνία.
Για την αντιπολίτευση, η πρόκληση είναι να πείσει ότι οι κυβερνητικές παρεμβάσεις δεν απαντούν στο σύνολο του προβλήματος και ότι υπάρχει διαφορετικός δρόμος αντιμετώπισης του κόστους ζωής.
Και αυτή η αντιπαράθεση δεν πρόκειται να περιοριστεί στο πετρέλαιο.
Θα επεκταθεί στους μισθούς, στη φορολογία, στο κόστος της στέγασης, στην ενέργεια και τελικά στο διαθέσιμο εισόδημα.
Το δύσκολο στοίχημα του Μαξίμου
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει μπροστά του ένα πολιτικό πρόβλημα που δεν λύνεται μόνο με αριθμούς. Η κυβέρνηση μπορεί να παρουσιάζει δημοσιονομικό χώρο και παρεμβάσεις, όμως η πολιτική εικόνα διαμορφώνεται από την καθημερινή εμπειρία των πολιτών.
Αν τα νέα μέτρα περιορίσουν αισθητά το κόστος του χειμώνα, η κυβέρνηση θα έχει τη δυνατότητα να υποστηρίξει ότι παρεμβαίνει εγκαίρως και αποτελεσματικά απέναντι σε μια διεθνή ενεργειακή πίεση.
Αντίθετα, εάν η ακρίβεια παραμείνει έντονη παρά τις παρεμβάσεις, η αντιπολίτευση θα έχει ένα ισχυρό πολιτικό πεδίο για να επιμείνει ότι το πρόβλημα είναι βαθύτερο από ένα προσωρινό επίδομα ή μια παρέμβαση στην τιμή του καυσίμου.
Γι’ αυτό και η υπόθεση του πετρελαίου θέρμανσης είναι πολύ μεγαλύτερη από μια οικονομική εξαγγελία.
Είναι η πρώτη μεγάλη δοκιμή του φθινοπώρου για την κυβερνητική στρατηγική απέναντι στην ακρίβεια. Είναι επίσης ένα πεδίο στο οποίο η αντιπολίτευση μπορεί να επιχειρήσει να επαναφέρει την οικονομία στο κέντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Το επόμενο διάστημα, λοιπόν, δεν θα μετρηθούν μόνο ευρώ και λεπτά στην τιμή του πετρελαίου.
Θα μετρηθεί και κάτι ακόμη: αν η κυβέρνηση θα καταφέρει να μετατρέψει τις οικονομικές της εξαγγελίες σε πραγματική πολιτική πίστωση στην κοινωνία ή αν η ακρίβεια θα παραμείνει ένα από τα βασικά ανοιχτά μέτωπα μέχρι τις κάλπες.