Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα στην ενεργό πολιτική σκηνή έχει αλλάξει τα δεδομένα στον χώρο της Κεντροαριστεράς, δημιουργώντας ένα νέο πολιτικό περιβάλλον στο οποίο το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη καλείται να επαναπροσδιορίσει τη στρατηγική του. Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον σε διαφορετικές πολιτικές προτάσεις, αλλά αγγίζει και το ζήτημα του ποιος θα εκφράσει τον ευρύτερο χώρο αριστερά του κέντρου.
Η εικόνα έγινε ακόμη πιο έντονη μετά τη ΔΕΘ, όπου ο Νίκος Ανδρουλάκης έστειλε σαφή μηνύματα τόσο για την αυτόνομη πορεία του ΠΑΣΟΚ όσο και για τη σχέση του κόμματος με τον Αλέξη Τσίπρα. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ παρουσίασε το κόμμα του ως αυτόνομη πολιτική δύναμη και κράτησε αποστάσεις από το ενδεχόμενο μιας άμεσης πολιτικής σύμπραξης με τον πρώην πρωθυπουργό.
Την ίδια στιγμή, όμως, η συζήτηση για συνεργασίες δεν έχει κλείσει. Η Βάσια Αναστασίου του ΠΑΣΟΚ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο προγραμματικού διαλόγου με τον ΣΥΡΙΖΑ, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι το ΠΑΣΟΚ επιδιώκει να διατηρήσει αυτόνομη πρόταση διακυβέρνησης. Η συγκεκριμένη τοποθέτηση δείχνει και το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα ο χώρος: άλλο η πολιτική συνεννόηση σε συγκεκριμένα ζητήματα και άλλο η δημιουργία ενός ενιαίου πολιτικού φορέα.
Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο σταυροδρόμι
Το ΠΑΣΟΚ έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια στην προσπάθεια να εμφανιστεί ως αυτόνομος πόλος και όχι ως συμπλήρωμα άλλης πολιτικής δύναμης. Η στρατηγική αυτή βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με την επανεμφάνιση του Τσίπρα, ο οποίος επιχειρεί να δημιουργήσει νέο πολιτικό φορέα στον χώρο της Κεντροαριστεράς.
Το ζήτημα για τον Νίκο Ανδρουλάκη δεν είναι μόνο η αντιπαράθεση με τον πρώην πρωθυπουργό. Είναι κυρίως η προσπάθεια να διατηρήσει το ΠΑΣΟΚ ανοιχτό σε ψηφοφόρους που προέρχονται από διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες, χωρίς ταυτόχρονα να δημιουργήσει την εντύπωση ότι το κόμμα του μετατρέπεται σε μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου που θα καθορίζεται από άλλους.
Η εικόνα περιπλέκεται από τις μετακινήσεις προσώπων. Την προηγούμενη εβδομάδα η Ρόζα Βρεττού ανακοίνωσε την αποχώρησή της από το ΠΑΣΟΚ, ασκώντας έντονη κριτική στην ηγεσία και δείχνοντας προς την πλευρά του νέου εγχειρήματος του Αλέξη Τσίπρα. Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, επειδή προστίθεται σε μια σειρά κινήσεων και δημόσιων τοποθετήσεων που δείχνουν ότι ο ανταγωνισμός για τον ίδιο πολιτικό χώρο έχει ήδη ξεκινήσει.
Από την άλλη πλευρά, η εικόνα δεν είναι μονόπλευρη. Το ΠΑΣΟΚ έχει επίσης προχωρήσει σε ανοίγματα προς πρόσωπα με προηγούμενη παρουσία στον ΣΥΡΙΖΑ. Πρόσφατα ανακοινώθηκε η ένταξη των πρώην βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ Θεοδώρας Τελιγιορίδου και Μάριου Αβραμάκη στην προσπάθεια του ΠΑΣΟΚ για διεύρυνση.
Έτσι δημιουργείται ένα ιδιαίτερο πολιτικό παράδοξο: την ίδια στιγμή που ΠΑΣΟΚ και Τσίπρας εμφανίζονται ως ξεχωριστές πολιτικές επιλογές, στελέχη και ψηφοφόροι που βρίσκονται στον ευρύτερο ίδιο χώρο μπορούν να μετακινούνται μεταξύ διαφορετικών πολιτικών σχηματισμών.
Ο Τσίπρας επιστρέφει σε έναν διαφορετικό πολιτικό χάρτη
Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα δεν γίνεται μέσα στο πολιτικό περιβάλλον του 2015 ή του 2019. Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει υποστεί σημαντική εκλογική και οργανωτική συρρίκνωση, ενώ το ΠΑΣΟΚ έχει ανακτήσει μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού χώρου που είχε χάσει τα προηγούμενα χρόνια.
Αυτό σημαίνει ότι ο Τσίπρας δεν επιστρέφει απλώς για να επαναφέρει τον παλιό ΣΥΡΙΖΑ. Το νέο εγχείρημα επιχειρεί να απευθυνθεί σε έναν ευρύτερο χώρο αριστερά του κέντρου, γεγονός που εξηγεί και την κινητικότητα γύρω από πρόσωπα με διαφορετικές πολιτικές διαδρομές. Αναλύσεις των τελευταίων μηνών έχουν ήδη καταγράψει τη διαδικασία αναδιάταξης του χώρου και την προσπάθεια τόσο του ΠΑΣΟΚ όσο και του νέου φορέα του Τσίπρα να προσελκύσουν δυνάμεις από τον ίδιο πολιτικό χώρο.
Το μεγάλο ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς αν θα υπάρξει συνεργασία. Είναι αν τελικά θα διαμορφωθούν δύο διακριτοί πόλοι που θα διεκδικούν διαφορετικά τμήματα της Κεντροαριστεράς ή αν οι πιέσεις από τη βάση και οι εκλογικές ανάγκες θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερες μορφές συνεννόησης.
Η μάχη πλέον είναι και οργανωτική
Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τις δημοσκοπήσεις ή τις δηλώσεις των αρχηγών. Αφορά και το ποιος θα μπορέσει να συγκροτήσει ένα αξιόπιστο πολιτικό δίκτυο.
Το ΠΑΣΟΚ διαθέτει ιστορική κομματική βάση, οργανώσεις και κοινοβουλευτική παρουσία. Ο Τσίπρας διαθέτει ισχυρή αναγνωρισιμότητα και ένα πολιτικό κεφάλαιο που εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στον χώρο της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς. Το ζητούμενο για κάθε πλευρά είναι να μετατρέψει αυτά τα πλεονεκτήματα σε οργανωμένη πολιτική παρουσία.
Οι μετακινήσεις στελεχών έχουν επομένως μεγαλύτερη σημασία από μια απλή αλλαγή προσώπων. Δείχνουν ότι η ανασύνθεση του χώρου έχει ήδη περάσει από το επίπεδο της θεωρητικής συζήτησης στο επίπεδο της πραγματικής πολιτικής κινητικότητας.
Το μεγάλο τεστ θα είναι η επόμενη περίοδος
Με την πολιτική συζήτηση να έχει ήδη στραφεί προς τις επόμενες εκλογές, ΠΑΣΟΚ και Τσίπρας θα πρέπει να απαντήσουν σε διαφορετικά αλλά αλληλένδετα ερωτήματα.
Το ΠΑΣΟΚ καλείται να εξηγήσει πώς μπορεί να διευρυνθεί χωρίς να χάσει την πολιτική του αυτονομία. Ο Τσίπρας, από την πλευρά του, καλείται να αποδείξει ότι η επιστροφή του μπορεί να μετατραπεί σε σταθερό και οργανωμένο πολιτικό εγχείρημα πέρα από την προσωπική του παρουσία.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η Κεντροαριστερά βρίσκεται πλέον σε φάση αναδιάταξης. Η παρουσία δύο διαφορετικών πολιτικών κέντρων στον ίδιο ευρύτερο χώρο δημιουργεί ανταγωνισμό για πρόσωπα, ψηφοφόρους, πολιτικές θέσεις και την πρωτοβουλία των κινήσεων.
Η μάχη Τσίπρα–Ανδρουλάκη, επομένως, δεν είναι απλώς μια προσωπική πολιτική αντιπαράθεση. Είναι μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας αναμόρφωσης του χάρτη της αντιπολίτευσης. Και όσο πλησιάζει η επόμενη εκλογική αναμέτρηση, το ερώτημα της εκπροσώπησης του χώρου αναμένεται να γίνεται ολοένα πιο κεντρικό στην πολιτική συζήτηση.