Του Κώστα Ράπτη
Στο ελλαδικό κοινό θύμισε κάτι από Έβρο του 2020. Ωστόσο, η κρίση που ξέσπασε στη Θέουτα και τη Μελίγια της Ισπανίας είναι πολύ πιο αιματηρή και έρχεται σε μιαν άκρως λεπτή συγκυρία.
Οι πόλεις Θέουτα και Μελίγια αποτελούν θύλακες ισπανικής κυριαρχίας περιβαλλόμενους από το Μαρόκο, ως τελευταία απομεινάρια των αλλοτινών αποικιακών κτήσεων της Ισπανίας στη βόρεια Αφρική. Η γεωγραφική τους θέση και το ιδιόμορφο καθεστώς τους τις έχουν καταστήσει επανειλημμένα εστία γεωπολιτικών εντάσεων και (ολοένα και συχνότερα το τελευταίο διάστημα) μεταναστευτικών κρίσεων.
Η τελευταία και σοβαρότερη υπήρξε αυτή που ξεδιπλώνεται από προχθές Πέμπτη, όταν χιλιάδες μετανάστες χωρίς χαρτιά πέρασαν στη Θέουτα με κάθε δυνατό τρόπο, είτε κολυμπώντας από την μαροκινή πλευρά είτε σπάζοντας μια χερσαία πύλη της περιτειχισμένης πόλης.
Το υπουργείο Εσωτερικών της Ισπανίας ανακοίνωσε χθες ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις, περίπου 49.000 μετανάστες εισήλθαν τις τελευταίες 24 ώρες διά θαλάσσης ή ξηράς από το Μαρόκο. “Υπήρξε συνεχής ροή ανθρώπων καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας” και αν οι αφίξεις ήταν λιγότερες κατά την ημέρα, μετανάστες “συνέχισαν να καταφθάνουν τη νύκτα και συνεχίζουν να καταφθάνουν” το πρωί, εξήγησε αστυνομική πηγή της Θέουτα. Ισπανός αξιωματούχος έκανε λόγο για πλήρη κατάρρευση των συνοριακών ελέγχων.
Μοναδικά χερσαία σύνορα Ε.Ε. – Αφρικής
Η κρίση στρατιωτικοποιήθηκε ταχύτατα, με την καταρχάς αποστολή από ισπανικής πλευράς 200 αστυνομικών και 60 στρατιωτικών για την απόκρουση του ανθρώπινου κύματος. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία που ανακοινώθηκαν χθες, οι μετανάστες που έχασαν τη ζωή τους από πνιγμό έφθασαν τους 18. Σημειώνεται ότι περίπου 60 μετανάστες έχουν σκοτωθεί στην ίδια περιοχή τους τελευταίους μήνες, προσπαθώντας να διασχίσουν τα μοναδικά χερσαία σύνορα Ε.Ε. και Αφρικής.
Ο Μαουρίσιο Βαλιέντε, διευθυντής της Ισπανικής Επιτροπής για τους Πρόσφυγες, που συνεργάζεται με δικηγόρους στη Θέουτα, δήλωσε ότι οι μετανάστες που εισέρχονται στον θύλακα κατάγονται από το Μαρόκο και χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, ενώ μεταξύ τους βρίσκονται και οικογένειες.
Στη Μελίγια εικόνες που μετέδωσαν τοπικά τηλεοπτικά δίκτυα αλλά και οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων φαίνεται να δείχνουν συγκρούσεις στο συνοριακό πέρασμα Μπένι Άνσαρ. Αυτό είναι το μοναδικό ανοικτό πέρασμα μεταξύ του Μαρόκου και της Μελίγια τα τελευταία έξι χρόνια.
Στη Φνιντέκ, πόλη του Μαρόκου στην απέναντι πλευρά των συνόρων από τη Θέουτα, οι αρχές χρησιμοποίησαν κανόνια νερού εναντίον των μεταναστών αργά χθες το βράδυ σε μια προσπάθεια να τους εμποδίσουν να προσπαθήσουν να περάσουν στον ισπανικό θύλακα.
Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, αναμενόταν να μεταβεί χθες στη Θέουτα συνοδευόμενος από τον υπουργό Εσωτερικών, Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα, για συναντήσεις με μέλη των δυνάμεων της τάξης και τις τοπικές αρχές. Η κυβέρνηση του Σάντσεθ ακολουθεί εντελώς διαφορετική μεταναστευτική πολιτική σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε. και πρόσφατα έθεσε σε εφαρμογή πρόγραμμα για την παροχή νόμιμου καθεστώτος σε περίπου 500.000 μετανάστες χωρίς έγγραφα.
Η δεξιά επωφελείται
Τα δεξιά κόμματα της Ισπανίας επέκριναν την κίνηση αυτή εκτιμώντας ότι θα προσελκύσει περισσότερους μετανάστες στη χώρα και έσπευσαν να κατηγορήσουν τον Σάντσεθ που επέτρεψε την κατάσταση στη Θέουτα να φτάσει σε κρίσιμο σημείο.
Ο επικεφαλής του Λαϊκού Κόμματος (PP), Αλμπέρτο Νούνιες Φεϊχό, ανέφερε σε ανάρτησή του στο Χ: Η κατάσταση στη Θέουτα είναι απελπιστική. Η κυβέρνηση δεν μπορεί να κάνει τα στραβά μάτια, διότι είμαστε αντιμέτωποι με μια εθνική κρίση. Προηγουμένως ο δήμαρχος της Θέουτα, Χουάν Χεσούς Βίβας, κάλεσε την κυβέρνηση να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης στον θύλακα.
Από την πλευρά του ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών, Αντόνιο Ταγιάνι, έγραψε στο Χ ότι οι εικόνες από τη Θέουτα αποδεικνύουν ότι η μεταναστευτική πολιτική του Σάντσεθ είναι “λανθασμένη”.
Νωρίτερα τον Ιούλιο το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας αποφάσισε ότι οι μετανάστες που συλλαμβάνονται στη θάλασσα ενώ προσπαθούν να φτάσουν στη Θέουτα ή τη Μελίγια δεν μπορούν να επαναπατριζόνται με συνοπτικές διαδικασίες βάσει του ειδικού καθεστώτος “απόρριψης εισόδου στα σύνορα” των θυλάκων, το οποίο επιτρέπει στις αρχές να στέλνουν αμέσως πίσω στο Μαρόκο όσους συλλαμβάνονται να περνούν τους συνοριακούς φράχτες.
Η ισπανική κυβέρνηση εκτίμησε ότι η “εκμετάλλευση αυτής της απόφασης από τη μαφία και τις εγκληματικές οργανώσεις” ήταν αυτό που πυροδότησε την αύξηση της εισόδου μεταναστών και όχι η απόφασή της να προσφέρει νόμιμο καθεστώς σε ορισμένους μετανάστες (κυρίως λατινοαμερικανικής καταγωγής) χωρίς έγγραφα.
Το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών επεσήμανε ότι συνεργάζεται στενά με τις μαροκινές αρχές για να αντιμετωπίσει την άνοδο των αφίξεων και την εφαρμογή “μέτρων μεταφοράς” προς το Μαρόκο, όταν αυτό γίνει δυνατόν, “όλων των ατόμων που εισήλθαν παρανόμως στη Θέουτα”.
Διεθνείς διαστάσεις
Ότι το θέμα έχει λάβει ήδη διεθνείς διαστάσεις γίνεται σαφές από τις αντιδράσεις των κυβερνήσεων της Γαλλίας και της Ιταλίας.
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε την επιθυμία της για αναστολή της Ισπανίας από τη ζώνη Σένγκεν, προκαλώντας την κλήση του Ιταλού πρεσβευτή στη Μαδρίτη σε ένδειξη διαμαρτυρίας, ενώ η Γαλλία ανακοίνωσε μέτρα για την ενίσχυση των συνόρων της.
Στην Ουάσινγκτον δύο αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου εκμεταλλεύθηκαν τις εικόνες της Θέουτα, για να υποστηρίξουν τη μεταναστευτική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ.
Διδακτική προϊστορία
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη εισροή μεταναστών στη Θέουτα από το 2021, όταν περισσότεροι από 10.000 μετανάστες εισήλθαν στη Θέουτα από το γειτονικό Μαρόκο σε διάστημα δύο ημερών, λόγω χαλάρωσης των συνοριακών ελέγχων από τη Ραμπάτ, σε απάντηση προς την υποδοχή από την Ισπανία για ιατρική φροντίδα του ηγέτη των αυτονομιστών Σαχαραουί του Μετώπου Πολισάριο. Εκείνη η κρίση έλαβε τέλος το 2022, όταν η Ισπανία εξέφρασε την υποστήριξή της προς το μαροκινό σχέδιο για τη Δυτική Σαχάρα, η οποία ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από το Μαρόκο και αποτελεί αντικείμενο διεκδίκησης ανάμεσα στη Ραμπάτ και το Μέτωπο Πολισάριο, που υποστηρίζεται από την Αλγερία. Η ισπανική υποστήριξη προς το μαροκινό σχέδιο προκάλεσε διπλωματική κρίση ανάμεσα στη Μαδρίτη και το Αλγέρι.
Η παρούσα κρίση σημειώνεται μετά την επίσκεψη του Πέδρο Σάντσεθ στην Αλγερία στις 20 Ιουλίου, την πρώτη έπειτα από τέσσερα χρόνια επικεφαλής της ισπανικής κυβέρνησης στο Αλγέρι.