Η συμφωνία Ελλάδας-Ισραήλ για την “Ασπίδα του Αχιλλέα” είναι μία από τις μεγαλύτερες συμφωνίες προμήθειας αμυντικού εξοπλισμού στην ιστορία και των δύο χωρών, αναφέρει την Πέμπτη το POLITICO. Η συμφωνία ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ, θα παρέχει ένα σύνολο ισραηλινών τεχνολογιών για την προστασία της Ελλάδας από ένα ευρύ φάσμα απειλών, συμπεριλαμβανομένων πυραύλων, αεροσκαφών και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Αποτελεί, επίσης, το πιο πρόσφατο κεφάλαιο στις αυξανόμενες σχέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και του ισραηλινού αμυντικού τομέα.
Όπως αναφέρει το ειδησεογραφικό μέσο, στη βιασύνη της να επανεξοπλιστεί, η Ευρώπη έχει βασιστεί σε μεγάλο βαθμό στις ΗΠΑ για όπλα, άρματα μάχης και αεροσκάφη. Ωστόσο, για πολλά από τα λιγότερο “ορατά” συστήματα που βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της σύγχρονης ασφάλειας – αισθητήρες, συστήματα αναχαίτισης, τεχνολογία επιτήρησης – οι κυβερνήσεις στρέφονται όλο και περισσότερο προς το Ισραήλ.
Αυτή η εξάρτηση βαθαίνει, ακόμη και καθώς η σχέση της Ευρώπης με το Ισραήλ – σε πολιτικό επίπεδο – γίνεται πιο τεταμένη. Οι πόλεμοι στη Γάζα και τον Λίβανο έχουν πυροδοτήσει εντάσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ισραήλ, την ίδια στιγμή που οι κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν γίνει όλο και πιο εξαρτημένες από τη χώρα για κρίσιμα συστήματα – όμως αυτές οι διαφωνίες ελάχιστα έχουν επιβραδύνει τη συνεργασία μεταξύ του ισραηλινού αμυντικού τομέα και κρατών μελών, σημειώνει το POLITICO.
“Κοιτάζοντας αυτή τη στιγμή τις σχέσεις μας με την ΕΕ, ναι, υπάρχουν προκλήσεις”, δήλωσε ο Avi Nir-Feldklein, πρέσβης του Ισραήλ στην ΕΕ. “Αλλά όταν κοιτάζει κανείς τι κάνουμε σε διμερές επίπεδο με τα κράτη-μέλη της ΕΕ, η εποικοδομητική, πρακτική συνεργασία είναι εντατική και ακμάζουσα”.
Το πλεονέκτημα του Ισραήλ ξεκινά από τον στρατό του. Νέοι μηχανικοί υπηρετούν σε ελίτ μονάδες στον τομέα των πληροφοριών και του κυβερνοχώρου, όπου εργάζονται πάνω σε πραγματικές απειλές ασφαλείας. Μετά την αποχώρησή τους από τις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις (IDF), πολλοί εντάσσονται σε αμυντικές εταιρείες ή ιδρύουν start-ups.
Οι τρεις κορυφαίες αμυντικές εταιρείες του Ισραήλ — η Israel Aerospace Industries, η Rafael Advanced Defense Systems και η Elbit Systems — είτε είναι κρατικές είτε διατηρούν θεσμικούς δεσμούς με το ισραηλινό αμυντικό κατεστημένο, με ανώτερες στρατιωτικές προσωπικότητες ενσωματωμένες στις δομές διακυβέρνησής τους.
“Το Ισραήλ αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα του πώς οι αμυντικές ή ιδιωτικές εταιρείες είναι τόσο καλά ενσωματωμένες”, δήλωσε ο Kaupo Rosin, επικεφαλής της υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών της Εσθονίας. “Και αυτό τις καθιστά πολύ ικανές”.
Ο ευρύτερος τομέας ασφάλειας του Ισραήλ έχει επίσης γίνει μαγνήτης επενδύσεων: Οι εταιρείες του προσελκύουν σχεδόν το ένα τέταρτο των παγκόσμιων επενδύσεων στον κυβερνοχώρο, σύμφωνα με έκθεση του 2025 της Αρχής Καινοτομίας του Ισραήλ, με την εξαγορά της ισραηλινής start-up Wiz από τη Google έναντι 32 δισεκατομμυρίων δολαρίων φέτος να υπογραμμίζει την ελκυστικότητα του κλάδου.
Η Hiba Tareef, εκπρόσωπος της Αποστολής του Ισραήλ στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ, δήλωσε ότι η απήχηση έγκειται στη στενή συνεργασία μεταξύ της κυβέρνησης, της ακαδημαϊκής κοινότητας και του ιδιωτικού τομέα – καθώς και στην τεχνολογία που διαμορφώνεται από επιχειρήσεις σε πραγματικές συνθήκες.
“Αξιοποιώντας την επιχειρησιακή μας εμπειρία σε πραγματικό χρόνο, επιτρέπουμε στους εταίρους μας να μεταβούν από μια παθητική σε μια προληπτική στάση, ενισχύοντας σημαντικά τη συλλογική μας ανθεκτικότητα και άμυνα”, ανέφερε.
Βαθαίνει η εξάρτηση
Είναι δύσκολο να σχηματιστεί μια πλήρης εικόνα για τον ρόλο του Ισραήλ στην ευρωπαϊκή άμυνα, σημειώνει το POLITICO. Πολλές συμβάσεις δεν δημοσιοποιούνται για λόγους εθνικής ασφάλειας, ενώ ορισμένες ισραηλινές εταιρείες δραστηριοποιούνται μέσω ευρωπαϊκών θυγατρικών. Ωστόσο, δεκάδες καταχωρίσεις στη βάση δεδομένων ευρωπαϊκών διαγωνισμών που εξέτασε το POLITICO δείχνουν ότι οι ισραηλινές εταιρείες γίνονται οι βασικοί προμηθευτές για στρατιωτικές επικοινωνίες, επιτήρηση και ηλεκτρονικό πόλεμο.
Πολλές από τις δημόσιες συμβάσεις — συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής συμφωνίας — ανατέθηκαν απευθείας σε ισραηλινές εταιρείες χωρίς να ανοίξει το έργο σε ανταγωνιστικές προσφορές, όπως προκρίνει το δίκαιο της ΕΕ, σύμφωνα με τις προκηρύξεις των διαγωνισμών.
Στην ΕΕ, οι απευθείας αναθέσεις επιτρέπονται μόνο σε περιορισμένες περιπτώσεις — για παράδειγμα, σε περιπτώσεις πραγματικής τεχνικής αποκλειστικότητας ή σε περιπτώσεις που αφορούν συγκεκριμένα ζητήματα εθνικής ασφάλειας.
Το μοτίβο αυτό έχει σημασία διότι οι απευθείας αναθέσεις μπορούν να βαθύνουν την εξάρτηση, καθώς οι κυβερνήσεις εγκλωβίζονται σε έναν συγκεκριμένο προμηθευτή. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε τον Ιανουάριο του 2025 ότι τα εξαιρετικά εξειδικευμένα συστήματα μπορούν να “κλειδώσουν” έναν αγοραστή, εάν είναι σχεδιασμένα με τρόπους που μόνο ο αρχικός προμηθευτής μπορεί να συντηρήσει ή να αναβαθμίσει.
Η Ολλανδία προσφέρει μια εικόνα του πώς λειτουργεί αυτό στην πράξη. Το 2025, το C4I and Cyber της Elbit Systems — το τμήμα κυβερνοχώρου της εταιρείας — κέρδισε σύμβαση ύψους 25 εκατομμυρίων ευρώ για την προμήθεια συστημάτων διαχείρισης πεδίου μάχης (battlefield-management systems) στο ολλανδικό Υπουργείο Άμυνας. Ήταν μια απευθείας ανάθεση που δικαιολογήθηκε με το σκεπτικό ότι το υπουργείο χρειάζονταν πρόσθετες υπηρεσίες από την εταιρεία με την οποία είχε αρχικά συνάψει σύμβαση.
Ομοίως, το 2024, το ισπανικό Υπουργείο Άμυνας ανέθεσε στη Rafael Advanced Defense Systems σύμβαση ύψους 1,17 εκατομμυρίου ευρώ χωρίς ανοικτό διαγωνισμό, αναφέροντας ότι η ισραηλινή εταιρεία ήταν ο μοναδικός προμηθευτής που μπορούσε να παράσχει τον απαιτούμενο εξοπλισμό.
Άλλες απευθείας αναθέσεις περιλαμβάνουν μια σύμβαση της Elbit Systems Deutschland ύψους 6,5 εκατομμυρίων ευρώ με το Υπουργείο Άμυνας της Δανίας τον Σεπτέμβριο του 2025 για μια συσκευή που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία και ανάλυση ηλεκτρονικών σημάτων.
“Παρά την πολιτική κατάσταση και τη δυσαρέσκεια μεταξύ του Ισραήλ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν πρόκειται για τη διάσταση της ασφάλειας, το εκπληκτικό είναι ότι η συνεργασία ήταν πάντα πολύ καλή”, δήλωσε ο Sharon Pardo, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Ben-Gurion στο Ισραήλ.
Πολιτικές αντιδράσεις
Οι επικριτές προειδοποιούν ότι η Ευρώπη ενδέχεται να δημιουργεί μια νέα εξάρτηση τη στιγμή ακριβώς που ισχυρίζεται ότι επιδιώκει μεγαλύτερη αυτονομία, την ίδια ώρα που οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή δοκιμάζουν τις σχέσεις με το Ισραήλ.
Η Γαλλία έχει περιορίσει επανειλημμένα τη συμμετοχή της ισραηλινής κυβέρνησης σε μεγάλες εκθέσεις όπλων, ενώ η φινλανδική κυβέρνηση δέχθηκε κριτική τον Μάιο επειδή συνδιοργάνωσε σεμινάριο αμυντικής τεχνολογίας με το ισραηλινό Υπουργείο Άμυνας.
“Εάν ο στόχος είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αυτονομίας και κυριαρχίας, τότε δεν μπορείς να αντικαταστήσεις ένα είδος εξάρτησης με ένα άλλο”, δήλωσε η Li Andersson, αριστερή Φινλανδή ευρωβουλευτής.
Η Andersson επισήμανε επίσης τον τρόπο με τον οποίο ορισμένες ισραηλινές εταιρείες ασφάλειας προωθούν τα προϊόντα τους ως δοκιμασμένα σε πραγματικές επιχειρησιακές συνθήκες — σε ορισμένες περιπτώσεις, εναντίον Παλαιστινίων που ζουν υπό ισραηλινή κατοχή.
“Θα έπρεπε να είναι σαφές ότι δεν εμπλεκόμαστε σε εμπόριο όπλων ή αμυντική συνεργασία με έναν παράγοντα που έχει διαπιστωθεί επανειλημμένα από διάφορους θεσμούς ότι παραβιάζει και αγνοεί τους πιο θεμελιώδεις κανόνες και αρχές του διεθνούς δικαίου”, δήλωσε.
Ο Ισραηλινός Υπουργός Εξωτερικών Gideon Sa’ar αντέδρασε έντονα κατά της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen τον Σεπτέμβριο του 2025, αφού εκείνη πρότεινε κυρώσεις και μερική αναστολή του εμπορίου ΕΕ-Ισραήλ λόγω της συμπεριφοράς του Ισραήλ στη Γάζα.
Ο Sa’ar δήλωσε ότι η αξιολόγηση βασίστηκε σε “ψευδείς κατηγορίες και νομικά κενά” και επέμεινε ότι το Ισραήλ σεβόταν το διεθνές δίκαιο, υποστηρίζοντας ότι τα μέτρα αυτά θα ενίσχυαν μόνο τη Χαμάς.
Η Hannah Neumann, Γερμανίδα ευρωβουλευτής των Πρασίνων, προειδοποίησε ότι τα ευρωπαϊκά κράτη κινδυνεύουν να αποδυναμωθούν γεωπολιτικά.
Πρώτα η ασφάλεια
Οι πολιτικές αντιδράσεις ελάχιστα έχουν επιβραδύνει τις συμφωνίες. Τον Ιανουάριο, η Γερμανία και το Ισραήλ υπέγραψαν μνημόνιο για την ανάπτυξη ενός “cyber dome” με ισραηλινή τεχνολογία σε γερμανικό έδαφος. Έναν μήνα αργότερα, το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος εγκαινίασαν ένα Κέντρο Θαλάσσιας Κυβερνοασφάλειας στη Λευκωσία.
Στην Ισπανία, παρόλο που η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Pedro Sánchez ακύρωσε αμυντικές συμβάσεις ύψους 1 δισεκατομμυρίου ευρώ με το Ισραήλ στο πλαίσιο αυτού που αποκάλεσε “πλήρες εμπάργκο όπλων” για τη “γενοκτονία” στη Γάζα, η περιφέρεια της Μαδρίτης ζήτησε και έλαβε βοήθεια τον Ιανουάριο από το Ισραήλ για την προστασία κρίσιμων υποδομών.
Η Ιταλία, εν τω μεταξύ, έχει δώσει επίσημα προτεραιότητα στην ισραηλινή τεχνολογία. Το 2024, η υπηρεσία κυβερνοασφάλειας της χώρας εισήγαγε ένα κίνητρο προμηθειών που αντιμετωπίζει το ισραηλινό λογισμικό κυβερνοασφάλειας ως ισότιμο με προϊόντα από την ΕΕ και το ΝΑΤΟ στους διαγωνισμούς.
Για τις μικρές χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία, ο υπολογισμός μπορεί να είναι ιδιαίτερα σκληρός, δήλωσε ο Juha Martelius, διευθυντής της Φινλανδικής Υπηρεσίας Ασφάλειας και Πληροφοριών.
“Σε μια χώρα όπως η Φινλανδία, δεν είχαμε ποτέ τη δυνατότητα να αγοράζουμε ποσοτικά όσο ίσως θα χρειαζόμασταν ή ακόμα και θα θέλαμε”, δήλωσε. “Δίνουμε πάντα έμφαση στην ποιότητα. Δηλαδή, αγοράζουμε το καλύτερο, ανεξάρτητα από το από πού προέρχεται”.
Η Ελλάδα, από την πλευρά της, σημειώνει το POLITICO, προσπάθησε να μειώσει την εξάρτησή της από το Ισραήλ. Στη συμφωνία για την Ασπίδα του Αχιλλέα, ο ελληνικός στρατός φρόντισε να επιμείνει στην πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα του συστήματος, ώστε να μπορεί να συντηρεί και να αναβαθμίζει την τεχνολογία.
Το να γίνουμε “όμηροι”, ακόμα και της πιο φιλικής ξένης χώρας ή συμμάχου, είναι απολύτως αδύνατον δήλωσε ο Έλληνας Υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας τον Ιούλιο.
Ο Niclas Herbst, Γερμανός κεντροδεξιός βουλευτής που συμμετέχει στην Επιτροπή της Αντιπροσωπείας για τις Σχέσεις με το Ισραήλ στο Κοινοβούλιο, δήλωσε ότι το Ισραήλ προσφέρει αυτό που λείπει από την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, ειδικά όσον αφορά τις απειλές κυβερνοασφάλειας και την αεράμυνα.
“Είναι προς όφελος της Ευρώπης να έχει μια σταθερή και αξιόπιστη σχέση με το Ισραήλ ως προς αυτό”, δήλωσε ο Herbst στο POLITICO.
Σχετικά με την κριτική ότι η Ευρώπη χρησιμοποιεί τεχνολογία που έχει δοκιμαστεί σε Παλαιστίνιους, σημείωσε ότι οι κυβερνήσεις επενδύουν κυρίως σε “πολύ εξειδικευμένο λογισμικό και σετ αισθητήρων” που θα χρησιμοποιηθούν αμυντικά.
“Είναι θέμα του τι θέλουμε να αγοράσουμε”, είπε. “Θέλουμε να αγοράσουμε μια καθαρή συνείδηση ή θέλουμε να αγοράσουμε αμυντικά προϊόντα;”.