ΣΠΑΡΤΗ. Η ΤΕ Λακωνίας του ΚΚΕ και το ΤΣ Λακωνίας της ΚΝΕ, στο πλαίσιο του εορτασμού των 80 χρόνων από την ίδρυση του ηρωικού Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, τιμά τον Στέφανο Γκιουζέλη, υποστράτηγο, μέλος του Πολεμικού Συμβουλίου του ΔΣΕ και διοικητή της 3ης Μεραρχίας του.
Στις 29 Αυγούστου, στη Λουσίνα, στη θέση Λάτα, θα γίνουν αποκαλυπτήρια τιμητικής πλάκας στο σημείο που στις 31 Αυγούστου 1949 ο Στέφανος Γκιουζέλης δολοφονήθηκε σε ενέδρα του κυβερνητικού στρατού. Στη συνέχεια θα ακολουθήσει ομιλία στο Καστόρι, με ομιλητή τον Νίκο Κουτουμάνο, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και Γραμματέα της ΕΠ Πελοποννήσου.
Οι διοργανωτές παρουσιάζουν τον Στέφανο Γκιουζέλη.
Ποιος ήταν ο Στέφανος Γκιουζέλης
Ο Στέφανος Γκιουζέλης γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1912. Ήταν γιος του Δημήτρη και της Ασπασίας Γκιουζέλη. Είχε άλλα πέντε αδέλφια. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, η οικογένειά του ήρθε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε αρχικά στην Θήβα και στη συνέχεια στο Χαλάνδρι της Αττικής. Εκεί τελείωσε το δημοτικό σχολείο. Η φτώχεια και οι δυσκολίες της ζωής δεν του επέτρεψαν να φοιτήσει παραπέρα. Από την παιδική του ακόμα ηλικία γνώρισε την αγριότητα του καπιταλισμού. Παρά τις πολλές και βαριές δουλειές που έκανε βασικά ως οικοδόμος – τεχνίτης μωσαϊκών – φρόντιζε και για την αυτομόρφωσή του.
Πιάστηκε για πρώτη φορά το 1933 με τη κατηγορία της κομμουνιστικής προπαγάνδας, Τη στρατιωτική του θητεία την έκανε στο 7ο Σύνταγμα στη Χαλκίδα.
Σε νεαρή ηλικία έγινε μέλος της Κομμουνιστικής Νεολαίας (ΟΚΝΕ) και το 1935 έγινε μέλος του ΚΚΕ. Στη συνέχεια αναδείχτηκε σε στέλεχος του ΚΚΕ και Γραμματέας της Αχτιδικής Επιτροπής Βορείων Προαστίων της Αθήνας.
Στην δικτατορία του Μεταξά πιάστηκε και εξορίστηκε στη Φολέγανδρο.
Τον Ιούνιο του 1941 δραπέτευσε. Έγινε μέλος της Επιτροπής Πόλης της ΚΟΑ και πρωτοστάτησε στη δημιουργία των οργανώσεων του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, καθώς και του εφεδρικού ΕΛΑΣ Αθηνών.
Αναδείχτηκε σε Καπετάνιο του Α΄ Σώματος Στρατού του Εφεδρικού ΕΛΑΣ Αθηνών και με την ιδιότητα αυτή πήρε μέρος στη «μάχη της Αθήνας» τον Δεκέμβρη του 1944. Στη συνέχεια (Μάρτης 1945-Ιούνης 1946) δούλεψε στην παρανομία, ως Γραμματέας της 6ης και της 9ης Αχτίδας της Αθήνας.
Το Σεπτέμβρη του 1945 στη Συνδιάσκεψη της ΚΟΑ εκλέχτηκε στο Γραφείο της ΕΠ της ΚΟΑ. Τον Οκτώβρη του 1945 ανέλαβε υπεύθυνος της «Οργάνωσης Λαϊκής Αυτοάμυνας» της Αθήνας.
Η 5η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (30-31 Γενάρη 1949) αποφάσισε την πρόσληψή του ως αναπληρωματικό μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και τη συμμετοχή του στο Πολεμικό Συμβούλιο που δημιουργήθηκε για τη διεύθυνση του ΔΣΕ και των πολεμικών επιχειρήσεων.
Ήταν παντρεμένος με την Ηρώ Ξενοφώντος Καββαδία και τον Απρίλη του 1946 απέκτησαν ένα παιδί, τον Νίκο, τον οποίο στην ουσία δεν πρόλαβε να γνωρίσει.
Το 1946, που η παρακρατική συμμορία του Χίτη και συνεργάτη των Ναζί Μαγγανά οργίαζε στην Μεσσηνία, με απόφαση του Κόμματος ο Στ. Γκιουζέλης στάλθηκε ως καθοδηγητής των Οργανώσεων του ΚΚΕ στη Μεσσηνία.
Τον Φλεβάρη του 1947 κατατάχτηκε στο Δημοκρατικό Στρατό Στερεάς Ελλάδας, όπου ονομάστηκε Συνταγματάρχης Πολιτικός Επίτροπος και το Μάη του 1948 Συνταγματάρχης.
Τον Γενάρη του 1948, μια 14μελής ομάδα πολιτικών και στρατιωτικών στελεχών με επικεφαλής τον Στέφανο Γκιουζέλη, περνάει τον Κορινθιακό και φτάνει στην Πελοπόννησο. Στις 15 Γενάρη, στον Ταΰγετο, με Διαταγή του Γενικού Αρχηγείου του ΔΣΕ, ο Γκιουζέλης αναλαμβάνει τη διοίκηση του Δημοκρατικού Στρατού. στρατιωτικός διοικητής της 3ης Μεραρχίας (Πελοποννήσου) του ΔΣΕ. Ανασυγκροτείται το Γραφείο Περιοχής του Κόμματος με Γραμματέα τον Στ. Γκιουζέλη και μέλη τους Β. Ρογκάκο, Χρ. Κώνστα, Τ. Μουλόπουλο, Λ. Γιαννούκο, Ηλ. Κιαπέ, Θ. Αγγελάκο και Γ. Κώνστα. Γίνονται αλλαγές στη δομή και τη σύνθεση του λαϊκού στρατού.
Ο σχηματισμός της 3ης Μεραρχίας του ΔΣΕ
Στην κωμόπολη Δίβρη, στην περιοχή Αχαΐας – Ηλείας, στις 28 και 29 Οκτώβρη 1948, πραγματοποιούνται εορταστικές εκδηλώσεις για να τιμηθεί η δεύτερη επέτειος της ίδρυσης του Γενικού Αρχηγείου του ΔΣΕ (28/10/1946).
Στη Δίβρη, στο ίδιο μέρος, στις 25 Νοέμβρη 1948, πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στελεχών του Αρχηγείου Πελοποννήσου. Συνήλθε στο «Μοναστήρι της Δίβρης», με θέμα την «Ανασυγκρότηση των τμημάτων του Δημοκρατικού Στρατού Πελοποννήσου με το σχηματισμό της 3ης Μεραρχίας του ΔΣΕ» και πήραν μέρος σ’ αυτή στρατιωτικά και πολιτικά στελέχη του Αρχηγείου Πελοποννήσου και των Αρχηγείων Μαινάλου, Αργολιδοκορινθίας, Αχαΐας – Ηλείας, μέχρι το βαθμό του ταγματάρχη.
Είχε προηγηθεί, στις 12 Νοέμβρη ραδιοτηλεγράφημα που έστειλε ο Γενικός Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, Νίκος Ζαχαριάδης, με σαφείς οδηγίες για τη συνέχεια της δράσης στο Στέφανο Γκιουζέλη:
«Στέφανον, Όλα τα στοιχεία που διαθέτουμε δείχνουν ότι ο εχθρός και παραπέρα θα συγκεντρώσει κύριες προσπάθειες στη Δυτική Μακεδονία. Αυτό σημαίνει ότι για την ώρα δεν θα κάνει αποφασιστική ενέργεια στην Πελοπόννησο. Ετσι για σας παραμένουν ευνοϊκές οι συνθήκες. Είναι γενικότερη επιτακτική ανάγκη να καταφέρετε συγκεντρωτικά αποφασιστικά χτυπήματα. Φροντίζουμε για τον ανεφοδιασμό σας και περιμένουμε γιάφκα. Παράλληλα εσείς πρέπει να βρείτε αποθήκες εχθρού και να ευρύνετε τον ανεφοδιασμό σας επιτόπου και να προχωρήσετε στην πιο μαζική στρατολογία. Χρειαζόμαστε στην Πελοπόννησο πολύ γερό στρατό μέχρι 8 χιλιάδες και πάνω οπότε ανατρέπουμε σοβαρά συσχετισμό δυνάμεων και κατάσταση σε ολόκληρη τη χώρα. Ζητάμε από σένα αποφασιστικότητα και ταχύτητα με αδιάκοπα γερά χτυπήματα. Πρέπει λοιπόν, να συγκεντρώσεις δίχως καθυστερήσεις δυνάμεις σου σύμφωνα με διαταγή Γ.Α. και να δρας ακατάπαυστα κρατώντας και μας ενήμερους. Θα ’ταν σοβαρό λάθος αν αφήναμε ανεκμετάλλευτες τις μεγάλες δυνατότητες που μας προσφέρονται σήμερα στην Πελοπόννησο, Περιμένουμε συγκεκριμένες αποφάσεις σου για όλα τα παραπάνω.
12.11
Για το Π.Γ.
Ν. Ζαχαριάδης»
Η απόφαση βέβαια για σχηματισμό Μεραρχιών είχε παρθεί από το Γενικό Αρχηγείο ήδη από τα τέλη Αυγούστου.
Στη σύσκεψη αποφασίζεται να διατηρηθούν τα 5 Περιφερειακά Αρχηγεία και να δημιουργηθούν η 22η και 55η Ταξιαρχίες. Επίσης καθορίζεται και η οργανωτική διάρθρωση της Μεραρχίας. Η 3η Μεραρχία του ΔΣΕ σχηματίζεται λίγο πριν την τελική σύγκρουση. Οι ήρωες μαχητές της βρέθηκαν αντιμέτωποι με τις συντριπτικά υπέρτερες και υπέροπλες δυνάμεις του αστικού στρατοπέδου.
Η επιχείρηση «Περιστερά»
Στο τέλος του 1948 το Γενικό Επιτελείο του αστικού Στρατού σε συνεργασία με τους Αμερικάνους συμμάχους του εκπονεί τρία στρατηγικά σχέδια για την ολοκληρωτική ήττα του ΔΣΕ στον κορμό της ηπειρωτικής Ελλάδας. Για την Πελοπόννησο οι επιχειρήσεις πήραν την κωδική ονομασία «Περιστερά».
Οι δυνάμεις της 3ης Μεραρχίας το φθινόπωρο του 1948 και μετά την επιστράτευση στην οποία προχώρησε, αριθμούσαν 4.890 μαχητές από τους οποίους οι 3.400 αποτελούσαν την ένοπλη δύναμη που μπορούσε να παρατάξει.
Απέναντί της οι δυνάμεις του καλά εξοπλισμένου αστικού Στρατού, Πεζικό, ΛΟΚ, Μηχανικό, Πολεμικό Ναυτικό, Πολεμική Αεροπορία, Χωροφυλακή και Τάγματα Εθνοφρουράς, έφταναν στους 44.000 άνδρες. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της 3ης Μεραρχίας, μαζί με τις Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου (ΜΑΥ), τις παρακρατικές συμμορίες και τα ανεξάρτητα τμήματα, έφταναν σε συνολική δύναμη 50.000 ανδρών..
Η δράση της 3ης Μεραρχίας του ΔΣΕ αποτελεί σημαντικό κομμάτι της τρίχρονης εποποιίας. Ιδιαίτερα το 1948, ο ΔΣΕ στην Πελοπόννησο κάνει εκατοντάδες επιθέσεις σε βάσεις του αστικού στρατού και σημειώνει σειρά μεγάλων στρατιωτικών επιτυχιών, που τον υποχρεώνουν να εγκαταλείψει σταδιακά τις βάσεις του στην ύπαιθρο. Τη χρονιά αυτή, ο ΔΣΕ εδραιώνει την κυριαρχία του σε μια σχετικά εκτεταμένη ελεύθερη περιοχή.
Το 1949, η 3η Μεραρχία του ΔΣΕ μπήκε στην τελική αναμέτρηση με άλυτο το πρόβλημα του ανεφοδιασμού της σε οπλισμό και πυρομαχικά, πράγμα που τελικά σφράγισε την έκβασή της. Με την άμεση ανάμειξη των Αμερικανών επιτελών, το αστικό στρατόπεδο συγκέντρωσε συντριπτικά υπέρτερες δυνάμεις και αφού ξεκαθάρισε τα μετόπισθεν με ένα τεράστιο κύμα συλλήψεων και σοβαρά χτυπήματα στις Οργανώσεις του ΚΚΕ στις μεγάλες πόλεις, άρχισε τις εκκαθαρίσεις του σχεδίου «Περιστερά». Ακολούθησε η σθεναρή και ηρωική αντίσταση των δυνάμεων του ΔΣΕ, με τους μαχητές και τα στελέχη του (μηδέ εξαιρουμένου του ίδιου του Μεράρχου) να πέφτουν ηρωικά στον τίμιο αγώνα. Οι δυνάμεις του ΔΣΕ στην Πελοπόννησο καταστράφηκαν ολοσχερώς. Οι ήρωες του ΔΣΕ στην Πελοπόννησο έπεσαν στην εντιμότερη θυσία.