Έντονες πολιτικές εξελίξεις έχει προκαλέσει η δημοσιοποίηση της νέας δικογραφίας από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στην Ελλάδα για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Στη δικογραφία περιλαμβάνονται 11 εν ενεργεία υπουργοί, υφυπουργοί και βουλευτές, όλοι από το κυβερνών κόμμα της Νέας Δημοκρατίας.
Η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για τον ΟΠΕΚΕΠΕ αφορά 11 νυν βουλευτές, εκ των οποίων οι δύο είναι υπουργοί, καθώς και άλλους δύο πρώην βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, ενώ παράλληλα ερευνώνται και 5 πρώην βουλευτές.
Πιο συγκεκριμένα, στη δικογραφία της ευρωπαϊκής εισαγγελίας, η οποία ζητά την άρση της ασυλίας τους ώστε να πραγματοποιηθεί ο σχετικός έλεγχος, περιλαμβάνονται τα ονόματα εν ενεργεία βουλευτών και υπουργών του κυβερνώντος κόμματος. Πρόκειται για τους: Μάξιμο Σενετάκη, πρώην υφυπουργό Ανάπτυξης και νυν βουλευτή Ηρακλείου (ΝΔ), Βασίλη Βασιλειάδη, νυν βουλευτή Πέλλας (ΝΔ), Γιάννη Κεφαλογιάννη, νυν υπουργό Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και βουλευτή της ΝΔ, Νότη Μηταράκη, νυν βουλευτή Χίου της ΝΔ, πρώην υπουργό και υφυπουργό, Κατερίνα Παπακώστα, νυν υφυπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και βουλευτή Τρικάλων της ΝΔ, Κώστα Αχ.
Στο πλαίσιο της θεσμικής διαδικασίας, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ζητεί την άρση της ασυλίας για τους προαναφερθέντες: τον Καραμανλή, νυν βουλευτή της ΝΔ και πρώην υπουργό Μεταφορών, τον Χρήστο Μπουκώρο, νυν βουλευτή της ΝΔ, τον Θεόφιλο Λεονταρίδη, νυν βουλευτή Σερρών της ΝΔ και πρώην αναπληρωτή υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Εσωτερικών (2014-2025), τον Κώστα Τσιάρα, νυν υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και βουλευτή της ΝΔ, τον Κώστα Σκρέκα, βουλευτή Τρικάλων της ΝΔ και πρώην υπουργό Ανάπτυξης (2023-2024), καθώς και τον Δημήτρη Βαρτζόπουλο, νυν υφυπουργό Υγείας και βουλευτή της ΝΔ.
Παράλληλα, ο Σπήλιος Λιβανός και η Φωτεινή Αραμπατζή, παρότι δεν βρίσκονται πλέον στη Βουλή, περιλαμβάνονται στη δικογραφία. Για την περίπτωσή τους εφαρμόζεται το άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών, καθώς κατά το χρονικό διάστημα που εξετάζει η έρευνα είχαν διατελέσει υπουργοί Αγροτικής Ανάπτυξης.
Άρθρο 62 και Άρθρο 86
Για τους εν ενεργεία βουλευτές, η διαδικασία προχωρά σύμφωνα με το άρθρο 62 του Συντάγματος. Ο φάκελος διαβιβάζεται στην Επιτροπή Δεοντολογίας, υπό τον Γιώργο Γεωργαντά, η οποία καλείται να καταθέσει την εισήγησή της στην Ολομέλεια της Βουλής. Η τελική απόφαση για την άρση της ασυλίας λαμβάνεται εντός προθεσμίας 90 ημερών.
Αντίθετα, για τον Σπήλιο Λιβανό και τη Φωτεινή Αραμπατζή, η υπόθεση εμπίπτει στις αυστηρές προβλέψεις του άρθρου 86 για την ευθύνη υπουργών. Δεδομένου ότι τα περιστατικά αφορούν το 2021, περίοδο κατά την οποία κατείχαν κυβερνητικές θέσεις, η Βουλή είναι το μόνο όργανο με τη συνταγματική αρμοδιότητα να αποφασίσει για την άσκηση δίωξης.
Η εξέλιξη αυτή διαμορφώνει το έδαφος για μια έντονη αλλά κρίσιμη θεσμική συζήτηση σχετικά με το αν οι πράξεις τους συνδέονται με τα υπουργικά τους καθήκοντα, ενώ η αντιπολίτευση ζητά ήδη πλήρη διαλεύκανση, χωρίς επίκληση δικονομικών εμποδίων ή παραγραφών.
Η «ειδική περίπτωση» του Κώστα Σκρέκα
Ξεχωριστό πολιτικό βάρος έχει η περίπτωση του Κώστα Σκρέκα, καθώς, πέρα από βουλευτής, κατέχει και τη θέση του γραμματέα του κόμματος. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα κληθεί να σταθμίσει αν θα ζητήσει την παραίτησή του από τη Γραμματεία, για λόγους πολιτικής και ηθικής τάξης, ώστε να αποσυνδεθεί το κόμμα από την υπόθεση, ή αν θα επιλέξει να του παράσχει πολιτική κάλυψη, όπως έχει συμβεί σε αντίστοιχες περιπτώσεις στο παρελθόν.
Με το συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας να πλησιάζει, στις 15–17 Μαΐου, η παραμονή ενός υπό έρευνα γραμματέα σε κομβικό ρόλο θα μπορούσε να εξελιχθεί σε σημαντικό σημείο πολιτικής πίεσης για την κυβέρνηση και σε «όπλο» για την αντιπολίτευση. Την ίδια στιγμή, μια πιθανή απομάκρυνση θα μπορούσε να διαβαστεί ως έμμεση αναγνώριση της βαρύτητας που έχει η υπόθεση στο εσωτερικό της Πειραιώς.
Τα πολιτικά διλήμματα και ο ανασχηματισμός
Για την κυβέρνηση, ένα κομβικό ζήτημα είναι αν θα επιλεγεί μια διαχείριση αντίστοιχη με εκείνη της προηγούμενης υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ, η οποία είχε οδηγήσει σε παραιτήσεις υπουργών και υφυπουργών. Η πρώτη δικογραφία για τον ΟΠΕΚΕΠΕ είχε ως αποτέλεσμα την παραίτηση του τότε υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Μάκη Βορίδη, καθώς και των τότε υφυπουργών Εξωτερικών Τάσου Χατζηβασιλείου, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Διονύση Σταμενίτη και Ψηφιακής Διακυβέρνησης Χρήστου Μπουκώρου.
Σε αυτό το πλαίσιο, παραμένει ανοιχτό τόσο το ενδεχόμενο επιλεκτικών αντικαταστάσεων όσο και η προοπτική ενός ευρύτερου ανασχηματισμού, τον οποίο πολλοί τοποθετούσαν χρονικά μετά το Πάσχα ή κοντά στο συνέδριο της ΝΔ. Η εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας ενδέχεται να οδηγήσει σε επαναξιολόγηση του κυβερνητικού σχεδιασμού, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πιο άμεση πρωτοβουλία.
Ωστόσο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε πρόσφατα δηλώσει ότι σε περιόδους κρίσης, πολέμου κ.λπ. δεν προτίθεται να προχωρήσει σε ανασχηματισμό. Παράλληλα, αναλυτές εκτιμούν ότι ο πρωθυπουργός ενδέχεται να προσφέρει κοινοβουλευτική στήριξη στους βουλευτές, επιδιώκοντας ταυτόχρονα την αποσύνδεση του κόμματος από την υπόθεση σε επίπεδο στελεχών, μέσα από πιθανές αποχωρήσεις από κομματικά αξιώματα.
Τι αναφέρει στην ανακοίνωσή της η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία
«Σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται από τον Κανονισμό για την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και την ελληνική εθνική νομοθεσία, ο Ευρωπαίος Γενικός Εισαγγελέας ζήτησε από τη Βουλή των Ελλήνων την άρση της ασυλίας 11 εν ενεργεία βουλευτών, στο πλαίσιο έρευνας για φερόμενο οργανωμένο σχέδιο απάτης που αφορά γεωργικά κεφάλαια. Υπό έρευνα βρίσκονται επίσης πέντε πρώην βουλευτές.
Την ίδια ώρα, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) στην Αθήνα (Ελλάδα) διαβίβασε στη Βουλή των Ελλήνων πληροφορίες που αφορούν φερόμενη εμπλοκή ενός πρώην Υπουργού και ενός Υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Όπως έχει ήδη γίνει γνωστό, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία πραγματοποιεί σειρά ερευνών για φερόμενο οργανωμένο σχέδιο απάτης, στο οποίο εμπλέκονται δημόσιοι υπάλληλοι του Ελληνικού Οργανισμού Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΟΠΕΚΕΠΕ), αναδεικνύοντας τη σημασία της θεσμικής διερεύνησης.
Το σημερινό αίτημα για άρση της ασυλίας συνδέεται με πράξεις που φέρονται να τελέστηκαν το 2021.
Για να μπορέσει η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να συνεχίσει την παρούσα έρευνα και να αποσαφηνίσει πλήρως τα γεγονότα, εξετάζοντας τόσο ενοχοποιητικά όσο και απαλλακτικά στοιχεία, ο Ευρωπαίος Γενικός Εισαγγελέας ζήτησε σήμερα, βάσει του άρθρου 29 του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, την άρση της ασυλίας 11 εν ενεργεία βουλευτών του Κοινοβουλίου.
Η έρευνα αφορά φερόμενα κακουργήματα και πλημμελήματα σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, και συγκεκριμένα υποκίνηση σε παραβίαση εμπιστοσύνης, απάτη μέσω υπολογιστή και ψευδή βεβαίωση με σκοπό την απόκτηση παράνομου οφέλους για τρίτους.
Παράλληλα, προέκυψαν πληροφορίες για πιθανή εμπλοκή στο σχέδιο απάτης ενός πρώην Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και του Αναπληρωτή του, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.
Ωστόσο, το Άρθρο 86 του Ελληνικού Συντάγματος προβλέπει ότι, όταν στο πλαίσιο έρευνας ανακύπτουν στοιχεία για αδικήματα που ενδέχεται να έχουν τελεστεί από Υπουργούς κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, ακόμη και αν αυτοί έχουν αργότερα αποχωρήσει από τη θέση τους, τα στοιχεία αυτά πρέπει να διαβιβάζονται άμεσα στη Βουλή. Η συνταγματική αυτή πρόβλεψη περιορίζει τη δυνατότητα πλήρους άσκησης των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και την οδηγεί να διαχωρίσει την εν εξελίξει έρευνά της ως προς το σκέλος που αφορά την πιθανή ποινική ευθύνη μελών της ελληνικής κυβέρνησης.
Σε αυτή τη φάση, δεν θα δοθούν στη δημοσιότητα περισσότερες λεπτομέρειες, ώστε να προστατευθεί η ομαλή εξέλιξη της τρέχουσας διαδικασίας. Όλα τα εμπλεκόμενα πρόσωπα τεκμαίρονται αθώα έως ότου αποδειχθεί το αντίθετο ενώπιον των αρμόδιων ελληνικών δικαστηρίων. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) αποτελεί την ανεξάρτητη εισαγγελία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει την αρμοδιότητα να διερευνά, να διώκει και να παραπέμπει στη δικαιοσύνη εγκλήματα που στρέφονται κατά των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ.
Τι αφορά η έρευνα για τον ΟΠΕΚΕΠΕ
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, η έρευνα αφορά φερόμενα κακουργήματα και πλημμελήματα κατά των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, και συγκεκριμένα υποκίνηση σε παραβίαση εμπιστοσύνης, απάτη μέσω υπολογιστή και ψευδή βεβαίωση με σκοπό την απόκτηση παράνομου οφέλους για τρίτους.
Πιο αναλυτικά, στην προκειμένη περίπτωση η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας εξετάζει την πιθανή εμπλοκή ή παρέμβαση πολιτικών προσώπων, με στόχο να διαπιστωθεί αν κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατευθύνθηκαν σε αγρότες ή άλλα άτομα που δεν τα δικαιούνταν.