Νέα πολιτική παρέμβαση με έντονο συμβολισμό ετοιμάζει η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία, με επίκεντρο τη χρήση της μπούρκας και του νικάμπ στα σχολεία. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός ανακοίνωσε την Κυριακή ότι η κυβέρνησή της πρόκειται να παρουσιάσει στο Υπουργικό Συμβούλιο νομοθετική ρύθμιση, με την οποία θα απαγορεύεται η χρήση ενδυμάτων που καλύπτουν πλήρως το πρόσωπο μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Η ανακοίνωση έγινε σε εκδήλωση της νεολαίας του κόμματος «Αδελφοί της Ιταλίας» στη Ρώμη και εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πακέτο μέτρων που η κυβέρνηση συνδέει με την ενσωμάτωση των μεταναστών και τη λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος.
Δεν πρόκειται, προς το παρόν, για γενική απαγόρευση
Η εξέλιξη χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Η Ιταλία δεν έχει σήμερα έναν νέο νόμο που να απαγορεύει συνολικά στις γυναίκες να κυκλοφορούν με μπούρκα ή νικάμπ σε ολόκληρη τη χώρα.
Αυτό που ανακοίνωσε η Μελόνι είναι η προώθηση νέας νομοθετικής ρύθμισης που θα αφορά τα σχολεία. Επομένως, ο τίτλος ότι «η Ιταλία απαγορεύει τη μπούρκα στις γυναίκες» θα ήταν ευρύτερος από την πραγματική έκταση της κυβερνητικής ανακοίνωσης.
Η ίδια η Μελόνι αναφέρθηκε συγκεκριμένα στη μπούρκα και το νικάμπ, δηλαδή στα ενδύματα που καλύπτουν ολόκληρο ή σχεδόν ολόκληρο το πρόσωπο. Δεν ανακοίνωσε αντίστοιχη απαγόρευση για το χιτζάμπ, το οποίο καλύπτει τα μαλλιά αλλά αφήνει ακάλυπτο το πρόσωπο.
Το επιχείρημα της κυβέρνησης
Η ιταλική κυβέρνηση παρουσιάζει την πρωτοβουλία ως ζήτημα ενσωμάτωσης, κοινωνικής συμμετοχής και κανόνων που ισχύουν μέσα στο σχολικό περιβάλλον.
Η Μελόνι υποστήριξε ότι η φοίτηση στο σχολείο προϋποθέτει να είναι το πρόσωπο ακάλυπτο και τόνισε ότι στην Ιταλία δεν μπορεί μια παράδοση, πραγματική ή υποτιθέμενη, να επιβάλλει σε μια νεαρή γυναίκα να κρύβει το πρόσωπό της.
Παράλληλα, η νέα πρωτοβουλία δεν περιορίζεται στο ζήτημα της ενδυμασίας. Η κυβέρνηση σχεδιάζει επίσης να θεσπίσει ανώτατο όριο στον αριθμό μαθητών χωρίς ιταλική υπηκοότητα ανά τάξη, ενώ προβλέπεται και υποχρέωση εκμάθησης της ιταλικής γλώσσας για γονείς μαθητών που αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες ενσωμάτωσης στο σχολικό σύστημα. Το ακριβές όριο ξένων μαθητών ανά τάξη δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί.
Ένα θέμα που είχε ήδη προκαλέσει αντιδράσεις
Η συζήτηση για τη μπούρκα και το νικάμπ δεν ξεκινά σήμερα στην Ιταλία. Τον Αύγουστο, ο υπουργός Παιδείας Τζουζέπε Βαλντιτάρα είχε ταχθεί υπέρ της απαγόρευσης της χρήσης τέτοιων ενδυμάτων, αρχικά με επίκεντρο τα σχολεία.
Ο Βαλντιτάρα είχε συνδέσει την πρωτοβουλία με την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών, υποστηρίζοντας ότι η πλήρης κάλυψη του προσώπου μπορεί να περιορίζει την κοινωνική αλληλεπίδραση μέσα στο σχολικό περιβάλλον.
Την ίδια στιγμή, το ζήτημα έχει αποτελέσει αντικείμενο ευρύτερων νομοθετικών πρωτοβουλιών. Ήδη από το 2025, βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος είχαν καταθέσει πρόταση για απαγόρευση της πλήρους κάλυψης του προσώπου σε δημόσιους χώρους, ενώ το 2026 έχει κατατεθεί και κοινοβουλευτική πρόταση για αλλαγές στο υφιστάμενο νομικό πλαίσιο σχετικά με την κάλυψη του προσώπου. Η συγκεκριμένη πρόταση στο ιταλικό Κοινοβούλιο, ωστόσο, εμφανίζεται ακόμη ως υπό εξέταση και δεν αποτελεί νόμο που έχει τεθεί σε ισχύ.
Τι ισχύει σήμερα στην Ιταλία
Η ιταλική νομοθεσία διαθέτει ήδη περιορισμούς σχετικά με την κάλυψη του προσώπου σε δημόσιους χώρους. Το βασικό πλαίσιο προέρχεται από τον νόμο του 1975, ο οποίος απαγορεύει την κάλυψη του προσώπου όταν αυτή εμποδίζει την αναγνώριση ενός ατόμου, με συγκεκριμένες νομικές εξαιρέσεις και διαφορετικές ερμηνείες στην πράξη.
Δεν υπάρχει, μέχρι σήμερα, ένας ενιαίος εθνικός νόμος που να λέει απλά ότι «η μπούρκα απαγορεύεται παντού». Η εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων έχει αποτελέσει αντικείμενο δικαστικών και πολιτικών αντιπαραθέσεων.
Αυτό κάνει τη νέα ανακοίνωση της κυβέρνησης ιδιαίτερα σημαντική: εφόσον προχωρήσει, θα δημιουργήσει ειδικότερο πλαίσιο για το σχολικό περιβάλλον, αντί να στηρίζεται αποκλειστικά στις γενικές διατάξεις για την κάλυψη του προσώπου.
Η Ευρώπη έχει ήδη διαφορετικές προσεγγίσεις
Η ιταλική πρωτοβουλία έρχεται σε μια Ευρώπη όπου οι κανόνες για τη χρήση ενδυμάτων που καλύπτουν το πρόσωπο διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα.
Η Γαλλία και η Δανία έχουν υιοθετήσει ευρύτερους περιορισμούς, ενώ στην Αυστρία ισχύουν περιορισμοί για την πλήρη κάλυψη του προσώπου και ειδικές ρυθμίσεις για τη χρήση ισλαμικής μαντίλας από μικρότερες ηλικίες στο σχολείο. Άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν επιλέξει διαφορετικές, περισσότερο περιορισμένες προσεγγίσεις.
Η Ιταλία φαίνεται να κινείται προς ένα μοντέλο που εστιάζει αρχικά στον χώρο της εκπαίδευσης. Το επόμενο κρίσιμο βήμα θα είναι το ακριβές κείμενο της νομοθετικής ρύθμισης και ο τρόπος με τον οποίο θα εφαρμοστεί στην πράξη.
Το επόμενο βήμα
Η ανακοίνωση της Μελόνι δεν σημαίνει ότι από σήμερα μια μαθήτρια που φορά νικάμπ παραβιάζει έναν νέο νόμο. Για να υπάρξει νέα ειδική απαγόρευση, απαιτείται να παρουσιαστεί και να εγκριθεί η σχετική νομοθετική ρύθμιση και στη συνέχεια να ακολουθηθεί η προβλεπόμενη κοινοβουλευτική διαδικασία.
Η εξέλιξη, πάντως, δείχνει ότι η κυβέρνηση της Μελόνι επιλέγει να επαναφέρει δυναμικά στο επίκεντρο τη συζήτηση για τη μετανάστευση, την ενσωμάτωση, την εκπαίδευση και τη θρησκευτική έκφρα